Bekijk menu
Traumasensitief onderwijs

Leerlingportret Mohammed

Leerlingportret Mohammed

Mohammed

11 jaar oud
Komt uit Syrië
Korter dan 1 jaar in Nederland
Nu in de bovenbouw een nieuwkomersvoorziening

Wie is Mohammed?

Mohammed is een gevoelige en opmerkzame leerling die behoefte heeft aan veiligheid en vertrouwen, en bij wie zichtbaar is dat hij in staat is een band op te bouwen met een vertrouwde volwassene. Tegelijkertijd heeft hij moeite met het reguleren van zijn gedrag en emoties. In de klas laat hij regelmatig impulsief en fysiek gedrag zien, zoals slaan wanneer spanning oploopt. Hij is moeilijk te corrigeren en lijkt weinig te profiteren van directe correcties. Tegelijkertijd trekt hij zich in sociale situaties vaak terug; tijdens pauzes speelt hij weinig met andere leerlingen en houdt hij zich afzijdig.

 

Mohammed is 11 jaar en afkomstig uit Syrië. Hij heeft ingrijpende gebeurtenissen meegemaakt; zijn vader is in zijn aanwezigheid overleden als gevolg van geweld. Deze gebeurtenis is door zijn moeder tijdens de intake gedeeld, met het nadrukkelijke verzoek om hier niet met Mohammed over te spreken. Mohammed zelf geeft aan dit ook niet te willen, al lijkt hij bij een specifieke leerkracht wel voorzichtig vertrouwen op te bouwen.

 

De ervaringen van Mohammed zijn ingrijpende jeugdervaringen die zich mogelijk uiten in fysiek gedrag richting anderen, moeite met emotieregulatie, beperkte sociale interactie en wisselende leerprestaties. Hij heeft moeite met oorzaak-gevolgrelaties, concentratie en het vasthouden van aandacht. Daarnaast lijkt hij sterk behoefte te hebben aan controle en voorspelbaarheid.

 

Op cognitief gebied laat Mohammed wisselende resultaten zien. Hij lijkt vaardigheden niet altijd goed op te slaan of terug te halen, wat eveneens mogelijk samenhangt met de impact van stress en trauma op geheugen en executieve functies. Ook op taalgebied zijn er aandachtspunten: het verwerken van talige informatie en het verwoorden van gedachten verlopen moeizaam.

 

Het verhaal van Mohammed komt uit de presentatie van Ria Goedhart. Je kunt de volledige presentatie downloaden.

Sessie trauma en veerkracht

Relevante informatie

Achtergrond en thuissituatie

Mohammed woont met zijn moeder in Nederland na een vluchtverleden. Thuis wordt Arabisch gesproken. Zijn moeder is betrokken, maar draagt ook zelf ingrijpende ervaringen met zich mee die invloed kunnen hebben op de opvoeding en beschikbaarheid. De communicatie met school verloopt voorzichtig en respectvol, waarbij rekening wordt gehouden met haar wensen en grenzen.

Onderwijsverleden:

Mohammed heeft in Syrië in zijn vroege kinderjaren kortdurend regulier basisonderwijs gevolgd. In deze periode kreeg hij klassikaal les met een duidelijke structuur, waarbij de nadruk lag op basisvaardigheden zoals lezen, schrijven en rekenen. Het onderwijs dat hij volgde was in het Arabisch. Dit is de thuistaal van Mohammed. Door de toenemende onveiligheid in zijn leefomgeving is dit onderwijs echter onregelmatig en uiteindelijk onderbroken geraakt. Mohammed heeft onderbroken leerervaring waarbij hiaten in zijn (cognitieve) ontwikkeling zijn ontstaan.

Diagnostiek:

Er is geen formele diagnostiek, maar de signalen wijzen duidelijk op traumagerelateerde problematiek. Verdere observatie en mogelijk aanvullende diagnostiek (bijvoorbeeld via jeugdhulpverlening) kan helpend zijn om het ondersteuningsaanbod verder te specificeren.

Huidige onderwijscontext:

Mohammed zit in een onderwijssetting waarin gerichte ondersteuning wordt geboden (nieuwkomersklas). Binnen deze setting is er aandacht voor structuur, veiligheid en sociaal-emotionele ontwikkeling. Ondanks de ondersteuning blijft zijn gedrag een uitdaging en vraagt dit om een gerichte aanpak en betere afstemming op zijn onderwijsbehoeften.

Onderwijsbehoeften

Beschermende factoren

  • Opmerkzaam en attent
  • Mogelijkheid tot het opbouwen van een vertrouwensband met een leerkracht
  • Betrokken ouder
  • Signalen van contactbehoefte (bijv. toenadering zoeken tot leerkracht)
  • Kan instructies en situaties observeren
  • Onderwijs in Syrië
  • Arabisch als thuistaal

Belemmerende factoren

  • Ingrijpende ervaringen (verlies en geweld)
  • Moeite met emotieregulatie
  • Weinig vertrouwen in anderen
  • Terugtrekken in sociale situaties
  • Moeizame ontwikkeling van met executieve functies (planning, aandacht, overzicht)
  • Belasting van geheugen en informatieverwerking
  • Moeilijke relatie met correctie

Taalontwikkeling

  • Inzetten van zijn thuistaal
  • Extra ondersteuning bij begrijpen van taal en het bieden van taalsteun
  • Expliciete instructies
  • Oefenen met verwoorden van gevoelens en ervaringen
  • Veel herhaling en visuele ondersteuning
  • Koppelen van taal aan concrete ervaringen
  • Veilig klimaat creëren waarin spreken gestimuleerd wordt

Sociaal emotioneel

  • Werken aan emotieregulatie
  • Leren herkennen van spanning en triggers
  • Oefenen met sociale vaardigheden in kleine, veilige setting
  • Opbouwen van vertrouwen in volwassenen en met zijn omgeving
  • Stimuleren van positieve interacties met leeftijdsgenoten
  • Ondersteunen in het ervaren van succes en competentie

Wat kan de onderwijsprofessional doen?

Communicatie & taal

 

  • Gebruik duidelijke, voorspelbare en concrete taal
  • Geef korte instructies, stap voor stap
  • Check actief of Mohammed de instructie begrijpt
  • Ondersteun taal met visuele hulpmiddelen
  • Bied woorden voor emoties en gedrag (bijv. “boos”, “spanning”, “stop”)
  • Koppel taal aan concrete situaties en ervaringen
  • Creëer veilige momenten voor gesprek, zonder te dwingen
  • Sluit aan bij zijn thuistaal waar mogelijk

 

Structuur & voorspelbaarheid

  • Zorg voor een duidelijke dagstructuur en vaste routines
  • Maak overgangen voorspelbaar en kondig deze tijdig aan
  • Bied een veilig en stabiel klassenklimaat
  • Zorg voor fysieke en emotionele veiligheid in de school
  • Stel heldere en haalbare verwachtingen
  • Beperk onverwachte prikkels en veranderingen
  • Werk als team vanuit een gezamenlijke aanpak (interdisciplinair)

Ondersteuning in de klas

  • Connect before correct (eerst relatie, dan correctie)
  • Gebruik time-in in plaats van time-out
  • Herken en benoem triggers en spanningsopbouw
  • De leerkracht als co-regulator (samen reguleren)
  • Werk actief aan zelfregulatievaardigheden
  • Inzetten van stressbestrijders (bijv. bewegen, ademhaling, rustplek)
  • Gebruik een persoonlijke “EHBO-doos” met helpende strategieën
  • Heb aandacht voor de ‘onzichtbare koffer’ (meegenomen ervaringen)
  • Ondersteun executieve functies (aandacht, plannen, overzicht)
  • Bied een rustplek waar Mohammed zich kan terugtrekken
  • Werk met realistische doelen en duidelijke kaders
  • Sluit aan bij talenten en interesses om betrokkenheid te vergroten
  • Stimuleer succeservaringen en competentiegevoel
  • Oefen sociale vaardigheden in kleine, veilige situaties
  • Stimuleer positieve interacties met andere leerlingen

 

 

 

 

Oudercontact

  • Respecteer grenzen rondom het bespreken van ingrijpende gebeurtenissen
  • Houd communicatie laagdrempelig en zorgvuldig
  • Stem verwachtingen en aanpak af met moeder
  • Betrek moeder bij het bieden van structuur en veiligheid
  • Werk samen met externe hulpverlening indien betrokken
  • Heb oog voor de impact van moeder haar eigen ervaringen
  • Gebruik indien nodig ondersteuning bij taal of communicatie

Deel deze pagina