De ontwikkel-/leerlijnen zijn ontwikkeld om ervoor te zorgen dat er meer uniformiteit is in de werkwijze in het onderwijs aan nieuwkomers. De ontwikkel-/leerlijnen beschrijven wat in het onderwijs aan nieuwkomers aan bod moet komen voor een goede doorstroom naar het reguliere onderwijs. Zodat scholen kunnen voortbouwen op wat de nieuwkomersleerling nodig heeft om uiteindelijk aan te kunnen sluiten bij leeftijdsgenoten. Én dat de ontwikkel-/leerlijnen bijdragen aan de communicatie tussen scholen en de doorgaande lijn, bijvoorbeeld wanneer een leerling verhuist naar een andere plaats. Daarnaast om ervoor te zorgen dat (beginnende) leerkrachten meer zicht krijgen op de leerdoelen die in het lesstofaanbod gedekt moeten zijn en bij kleuters welke doelen in de onderwijsspelleersituaties aan bod moeten komen. Waarbij wordt aangesloten bij wat een leerling nodig heeft en bij de kennis en vaardigheden waarover een leerling al beschikt.

De ontwikkeldoelen kleuters sluiten aan bij de zone van de naaste ontwikkeling van kleuters en zijn zo geformuleerd dat de doelen in een rijke taal (speel)leeromgeving aan bod kunnen komen. Kleuters ontwikkelen zich door te spelen met hoge betrokkenheid. Daarom is het belangrijk om de ontwikkeldoelen niet cursorisch te gebruiken maar blijvend te herhalen (blauwe swirl op kaarten) waardoor het ontwikkeldoel steeds meer zichtbaar wordt bij de kleuter. Daarbij is het passend bij de kleuter dat de ontwikkeling zowel bij de voorwaardelijke doelen als bij de minimale doelen, streefdoelen alle leerlingen en extra streefdoelen door elkaar zichtbaar is. De leerlijnen 3-8 sluiten aan bij de ontwikkeling van nieuwkomersleerlingen en zijn geformuleerd als aanbodsdoelen. Deze doelen helpen om kritisch te kijken naar bestaande bronnen/methodes/didactieken om het onderwijsaanbod af te stemmen en kan indien mogelijk worden versneld in de leerstof. De aanbodsdoelen voor de vakgebieden technisch lezen, spelling en rekenen zijn meer cursorisch en kunnen naast observatie gemonitord worden door middel van methode onafhankelijke en methode toetsen. Het verschil tussen de ontwikkellijnen kleuters en de leerlijnen 3-8 komt dus neer op aansluiting bij de ontwikkeling passend bij de leeftijd en het aanbod.

De leerlijnen zijn ontwikkeld door een werkgroep van experts uit het onderwijs aan nieuwkomers met ondersteuning van Saskia Versloot (ontwikkellijnen, IJsselgroep) en Femke Scheltinga (leerlijnen, ITTA). Ze bieden een doordacht kader dat onderwijsprofessionals helpt het onderwijs aan nieuwkomers doelgericht vorm te geven.

• Zie literatuurlijst
• Zie filmpje leerlijnen

De ontwikkellijnen kleuters en de leerlijnen 3-8 bevatten een doorgaande lijn. Dit betekent dat wanneer een nieuwkomerskleuters doorstroomt naar groep 3 er verder kan worden gegaan met de leerlijnen 3-8. Indien nodig kan er worden voortgebouwd op waar de kleuter staat in zijn ontwikkeling volgens de ontwikkellijnen kleuters. Andersom is het mogelijk dat wanneer een nieuwkomersleerling in de leeftijd van groep 3-8 nog niet kan aansluiten bij de voorwaardelijke doelen van de leerlijn 3-8, van een bepaald vakgebied, er gekeken wordt naar wat aan deze leerling nog aangeboden moet worden vanuit de ontwikkellijnen kleuters. Dit vraagt een tijdelijke leerling specifiek aanbod om te voorzien in de onderwijsbehoeften van deze leerling. De nadruk ligt hierbij op tijdelijk omdat ook voor de nieuwkomersleerling met deze onderwijsbehoeften het streven van een zo goed mogelijke aansluiting bij leeftijdsgenoten van belang is. Nieuwkomersleerlingen die deze onderwijsbehoeften hebben, zijn vaak de niet geschoolde leerlingen en soms de langzamer lerende leerlingen (verkregen uit de nieuwkomers onderwijspraktijk).

“De referentieniveaus Nederlandse taal en rekenen schrijven voor wat leerlingen moeten kennen en kunnen op het gebied van taal en rekenen. De referentieniveaus gelden voor het basisonderwijs, speciaal onderwijs, voortgezet onderwijs en middelbaar beroepsonderwijs (mbo).” (bron: Rijksoverheid.nl) Een van de doelen van de LOWAN-leerlijnen is om ervoor te zorgen dat nieuwkomersleerlingen zo goed en zo snel mogelijk kunnen aansluiten bij leeftijdsgenoten. Ook met de LOWAN-leerlijnen wordt toegewerkt naar 1S/1F, dan wel 2F en dat behoeft enige uitleg.

• Het fundamentele niveau: Het niveau dat een leerling minimaal aan het einde van de basisschoolperiode moet behalen, wordt ook wel het 1F-niveau genoemd.
• Het streefniveau: Waar we naar toe willen werken is 1S.

Per domein is de opbouw verschillend. Zo zijn de doelen voor technisch lezen, spelling en rekenen meer cursorisch (opeenvolgend in deelvaardigheden) opgebouwd. Indien nodig kunnen de doelen herhaald worden aangeboden om tot (voldoende) beheersing te komen, bijvoorbeeld het herhalen van de twee-tekenklanken. Bij de domeinen mondelinge taalvaardigheid, woordenschat en begrijpend lezen is dat net iets anders. Daar is ook sprake van herhaald aanbod, steeds betere beheersing en verdieping van kennis, maar de doelen zijn niet opeenvolgend. Dus sommige doelen staan zowel op de kaart van groep 3 /4, als op die van 5 t/m 8. Bij deze doelen kan de context van de activiteit de moeilijkheid bepalen. Bijvoorbeeld: het doel ‘luisteren naar een verhaal’ kan in de verschillende contexten: luisteren naar een prentenboek van Dikkie Dik ‘Kroos in de sloot’ of luisteren naar een tekst of filmpje over waterzuivering. Door het voortdurend herhaald aan bod laten komen van deze doelen wordt in een steeds meer complexere activiteit/taak de vaardigheid en/of kennis vergroot. Het is belangrijk dat nieuwkomersleerlingen worden voorzien in hun NT2-onderwijsbehoeften. Daarom zijn de doelen zo geformuleerd dat leerkrachten worden gestimuleerd om hun onderwijsaanbod/-aanpak hierop af te stemmen. Op iedere leerlijn is de opbouw voorwaardelijke doelen, minimale doelen, streefdoelen alle leerlingen en extra streefdoelen te zien en is bedoeld om richting te geven aan waar naartoe gewerkt moet worden met de nieuwkomersleerling. Daarnaast biedt het ondersteuning bij het bepalen van het doorstroomperspectief.

Ontwikkellijnen voor kleuters: Ontwikkellijnen:

• Mondelinge taalvaardigheid
• Woordenschat
• Geletterdheid

• Spel
• Motoriek
• Sociaal emotioneel
• Rekentaal

• Mondelinge taalvaardigheid 3-4
• Mondelinge taalvaardigheid 5-8
• Technisch lezen 3-4
• Technisch lezen 5-8
• Spelling 3-4
• Spelling 5-6
• Spelling 7-8
• Woordenschat 3-8
• Schrijven 3-4
• Schrijven 5-8
• Begrijpend lezen 3-8
• Rekenen 3-4
• Rekenen 5-6
• Rekenen 7-8

• Sociaal emotionele ontwikkeling

Wanneer een nieuwkomersleerling start moet de beginsituatie worden bepaald om inzichtelijk te krijgen waar de leerling staat in zijn ontwikkeling. Het bepalen van de beginsituatie is de basis om vervolgens het doorstroomniveau te bepalen en doelgericht het onderwijs aan de nieuwkomersleerling vorm te geven. Dit wordt per domein gedaan.  Op de doelenkaarten van de verschillende domeinen en leeftijden staan in de gele of blauwe cirkels bovenaan de kaart, specifieke vragen om de beginsituatie te bepalen. De vragen kunnen aan de hand van oudergesprekken, observaties en eventuele toetsen/testen worden beantwoord. Vervolgens door middel van de doelen op de kaart, door na te gaan of deze al zichtbaar zijn. Welke beheerst de leerling bij het bepalen van de beginsituatie?  

Bij de start van een nieuwkomersleerling bepaal je aan de hand van de beginsituatie het doorstroomperspectief. Met behulp van de leerlijnen groep 3-8 bepaal je welke doelen je wilt bereiken na één jaar onderwijs. Heb daar bij hoge verwachtingen.

Vervolgens plan je doelen per periode. Hoe je de beginsituatie bepaalt, lees je in stap 1 bij cyclisch werken. 

Het cyclisch werken met de ontwikkellijnen en leerlijnen doe je door het stappenplan te volgen. Zie de animatie stappenplan leerlijnen en ‘werken met de ontwikkeldoelen’, ‘werken met de leerdoelen’ op de pagina’s ontwikkellijnen kleuters en leerlijnen 3-8.