Schooltaalwoorden

In de eerste drie weken breng je (per domein) de onderwijsbehoeften in kaart en stel je de beginsituatie van de kleuter vast. Het gesprek met ouders is hierbij cruciaal. Door oudergesprekken én gericht observaties krijg je zicht op de kennis, vaardigheden en ervaringen die de kleuter al heeft opgedaan.

Beginsituatie bepalen

In de eerste drie weken breng je (per domein) de onderwijsbehoeften in kaart en stel je de beginsituatie van de leerling vast. Het gesprek met ouders is hierbij cruciaal. Door oudergesprekken én gericht observaties krijg je zicht op de kennis, vaardigheden en ervaringen die de kleuter al heeft opgedaan.

Op de ontwikkellijn vind je rechtsboven in een cirkel met vragen die kunnen helpen bij het bepalen van de beginsituatie. Ook de ontwikkeldoelen  op de ontwikkellijn ondersteunen daarbij.

Het doorstroomperspectief

Vervolgens plan je doelen voor de lange termijn: de aanbodsdoelen die voor de instapfase (het eerste Nederlandse onderwijsjaar) opneemt in het doorstroomperspectief. Daarnaast bepaal je voor de korte termijn welke aanbodsdoelen in een periode van bijvoorbeeld vier weken aan bod komen.

Plannen van korte-termijn doelen

Bepaal voor elke periode of les welke aanbodsdoelen (voorwaardelijke, minimum-, streef- en extra streefdoelen) van toepassing zijn voor de kleuter (of een groepje kleuters). Integreer deze in jouw aanbod en in het thema van de groep. Kijk daarbij ook naar doelen nét boven (of onder) het niveau van de kleuter (of onder), zodat je kunt differentiëren waar nodig.

Kijk voor een lijst met algemene onderwijsbehoeften van nieuwkomers:  Onderwijsbehoeften

Op basis van de gekozen ontwikkel­doelen bepaal je het onderwijsaanbod. Daarbij kun je gebruik maken van diverse bronnen: een kleutermethode, materialen en andere leermiddelen. Maak bewuste keuzes: welke onderdelen uit de les of methode of welke materialen sluiten het best aan bij de doelen die je wilt bereiken, zodat kleuters de volgende stap in hun ontwikkeling kunnen zetten?

Sommige doelen vragen om een expliciete aanpak, terwijl andere juist goed tot hun recht komen in een rijke speelleeromgeving of via impliciet aanbod. In alle gevallen is het belangrijk dat het aanbod betekenisvol is voor de kleuter en aansluit bij zijn of haar ontwikkeling. Kijk hoe je kunt inspelen op eventuele (onderwijs)ervaring.

Zorg voor een aanbod waarin de leerling succeservaringen opdoet én wordt uitgedaagd. Het doel is dat de kleuter sprongen maakt in de ontwikkeling om zo snel en goed mogelijk aan te sluiten bij leeftijdsgenootjes.

Door observaties volg je de ontwikkeling van de kleuter nauwlettend. Registreer welke groei de kleuter laat zien tijdens verschillende observatiemomenten. Monitor daarbij of het gaat om voorwaardelijke, minimum-, streef- of extra streefdoelen, en let op het tempo waarin de kleuter zich binnen deze ontwikkeldoelen ontwikkelt.

Na iedere les, activiteit (korte termijn cyclus) of een periode 4, 6, 10 of 13 weken (lange termijn cyclus) kijk je in hoeverre de kleuter zich heeft ontwikkeld in relatie tot de gekozen ontwikkeldoelen. Wat lukt de kleuter al goed en waar is in de volgende periode (extra) aandacht voor nodig?

Op basis van deze evaluatie bepaal je welke ontwikkeldoelen je herhaalt en welke nieuwe doelen je plant voor de volgende periode (stap 1).

Jonge (nieuwkomers) kinderen maken een spectaculaire ontwikkeling door. Hun hersenen zijn enorm ontvankelijk voor het opnemen en verwerken van nieuwe informatie en dus ook taal. Door te spelen met een hoge betrokkenheid ontdekken en leren ze in een rijke taalomgeving voortdurend en in een snel tempo over de (nieuwe) wereld om hen heen. Dit geldt ook voor de voor hen nieuwe taal en de bijbehorende klanken. Daarbij is het goed om te weten dat de jonge taalleerling zich veelal niet bewust is van het verschijnsel ‘talen’. Bovengenoemde belangrijke ontwikkelfasen van spelend leren vormen de basis voor het schoolse leren.

Bij het onderwijs aan het jonge kind zijn de onderwijsleersituaties vaak in spel, buitenspelen of hoeken (ook wel impliciet leren of incidenteel leren genoemd).
Soms is de onderwijsleersituatie meer gestuurd, zoals in een kleine kring (ook wel expliciet of intentioneel leren genoemd). Bij expliciet of intentioneel leren is van tevoren duidelijk wat de leerresultaten zouden moeten worden en welke verscheidenheid aan leerprestaties geleverd moeten worden. Bij impliciet of incidenteel leren is dit niet altijd op voorhand gespecificeerd. Leren is dan meer een bijproduct van handelen of denken. Het verdient de voorkeur om de nieuwkomers kleuters in een veilige, betekenisvolle en rijke taalleeromgeving met een spelgeoriënteerd aanbod te ondersteunen om het Nederlands als nieuwe taal te leren.

Nadat de kleuter gewend is in de klas en de leerkracht middels observatie zicht heeft op de ontwikkeling van de kleuter, kan er door middel van de ontwikkellijnen aangesloten worden bij de zone van de naaste ontwikkeling van de kleuter.

Binnen een rijke taalleeromgeving is aandacht voor de context waarin de taal gebruikt wordt, de interactie die past bij de taalsituatie en de taalsteun die gegeven kan worden. Op de website van klasse.be staan vele tips en filmpjes hoe je kan werken aan rijke taal in de kleuterklas.
Naar website Klasse.be

De ontwikkellijnen zijn ontwikkeld door teamleden vanuit de praktijk met ondersteuning van Saskia Versloot van de IJsselgroep.
Bekijk de literatuurlijst van de Ontwikkellijnen nieuwkomers kleuters taal

Met de ontwikkellijnen van LOWAN voor nieuwkomers kleuters verwachten wij de leerkrachten richting en inzicht te geven waar accenten liggen als het gaat om het aanleren van de Nederlandse taal bij jonge nieuwkomers. Tegelijkertijd willen we bij de leerkrachten een bewustzijn creëren dat deze doelgroep een specifieke aanpak en begeleiding nodig heeft. Deze ontwikkellijnen bieden ondersteuning aan het doelgericht werken met deze nieuwkomers.

Rekenen gaat over denken in abstracte vorm (en taal). Belangrijk is dus om jonge kinderen kennis te laten maken met die abstractie en bijbehorende taal. Oriënteren op getalbegrip, meten, ordenen en vergelijken, oriënteren op plaats en tijd, oriënteren op ruimte en tijd horen daarbij. Het streven is om de nieuwkomers kleuter zo goed mogelijk voor te bereiden op groep 3. Daarom is het belangrijk dat de nieuwkomers kleuter zich de rekenbegrippen eigen maakt (zie voorwaardelijke doelen leerlijn rekenen groep 3). Ter ondersteuning kun je uit de schooltaalwoordenlijst de rekentaalwoorden gebruiken.

Zes tips voor rekentaal met nieuwkomers kleuters:

1. Zorg altijd dat de nieuwsgierigheid en het onderzoekende karakter van de kleuter wordt geprikkeld.
2. Geef ruimte aan de thuistaal; de kleuter kan hierin al veel (reken)concepten en achtergrondkennis hebben aangelegd.
3. Start je rekenactiviteit altijd vanuit een betekenisvolle situatie of een prentenboek, zodat er vanuit de kinderen een natuurlijke nieuwsgierigheid en ontdekkingstocht ontstaat.
4. Gebruik rijke rekentaal (model dit) en visualiseer hierbij altijd met handelend materiaal.
5. Ondersteun de rekentaal met woordkaarten en/of pictogrammen en/of materiaal dat aansluit bij het thema.
6. Meer lezen op de website Wij-leren.nl.

Impliciet leren is gelegenheid bieden doelen te bereiken die opgesloten liggen in een gecreëerde situatie. Deze doelen liggen doorgaans besloten in spel en in imitatie van de werkelijkheid (bijvoorbeeld in hoeken).

De ontwikkellijnen kleuters en de leerlijnen 3-8 zijn verdeeld in voorwaardelijke doelen, minimale doelen, streefdoelen en extra streefdoelen. Deze verdeling is ondersteunend bij het hebben van hoge en realiseerbare verwachtingen van nieuwkomersleerlingen. En om ervoor te zorgen dat de nieuwkomersleerling zo snel en zo goed mogelijk kan aansluiten bij leeftijdsgenoten. Daarnaast biedt het ondersteuning bij het bepalen van het doorstroomniveau per vakgebied. De leerlijnen met daar bijhorende doelen zijn ontwikkeld voor alle eerstejaars nieuwkomers, van ongeschoold tot geschoold.

De voorwaardelijke doelen zijn de doelen die voorwaardelijk zijn om de minimale en streefdoelen te kunnen behalen en vormen de basis.

De minimale doelen zijn de doelen die alle nieuwkomersleerlingen in het eerste jaar dat zij onderwijs in Nederland volgen ten minste moeten behalen. Lukt dit niet dan is het erg belangrijk om extra na te gaan welke onderwijsbehoeften de nieuwkomersleerling heeft en waarom deze leerling zich minder snel ontwikkelt m.b.t. desbetreffend vakgebied.

De streefdoelen alle leerlingen zijn de doelen die voor alle nieuwkomersleerlingen in het eerste jaar dat zij onderwijs in Nederlands volgen worden nagestreefd. Deze doelen zijn daarmee de richtlijn van wat er na één jaar onderwijs kan worden verwacht.

De extra streefdoelen zijn de doelen voor de leerlingen die meer aankunnen, nog sneller door de leerstof kunnen of die over veel onderwijservaring, vaardigheden en kennis beschikken.

Bij het vakgebied rekenen kan de situatie anders zijn, het kan zijn dat de beginsituatie boven de extra streefdoelen ligt.