Nieuwkomers in het s(b)o
Binnen het speciaal (basis)onderwijs stromen ook nieuwkomersleerlingen in. De kernvraag is hoe voor deze groep een passend onderwijsaanbod gerealiseerd wordt.
Nieuwkomers in het speciaal (basis)onderwijs
Binnen het speciaal (basis)onderwijs is eveneens sprake van instroom van nieuwkomersleerlingen. Deze instroom kan zowel direct na aankomst plaatsvinden als in een latere fase, bijvoorbeeld na onderwijs bij een nieuwkomersvoorziening. Deze leerlingen leren een nieuwe taal én hebben daarnaast specifieke onderwijsbehoeften. Leerlingen met een toelaatbaarheidsverklaring (TLV) van het samenwerkingsverband kunnen instromen in het speciaal (basis)onderwijs.
Het bieden van een passend onderwijsaanbod kan hierbij een uitdaging zijn. Waar ligt de eerste focus? Richt je je op het leren van de nieuwe taal, op de specifieke ondersteuningsbehoeften, of op beide tegelijk? Een eenduidig antwoord is er niet; het vraagt om maatwerk.
Wet- en regelgeving
Wettelijk kader
Met de invoering van de Wet passend onderwijs in 2014 is bepaald dat alle leerlingen recht hebben op een passende onderwijsplek binnen de regio. Scholen zijn verantwoordelijk voor het realiseren hiervan (zorgplicht). Het uitgangspunt luidt: regulier onderwijs waar het kan, speciaal onderwijs waar het moet.
Een taalachterstand of het leren van Nederlands als tweede taal is wettelijk geen reden voor de inzet van passend onderwijs ondersteuning.
Plaatsing in het speciaal (basis)onderwijs gebeurt dan ook uitsluitend op basis van aantoonbare specifieke ondersteuningsbehoeften. Het samenwerkingsverband kan in dat kader een toelaatbaarheidsverklaring (TLV) afgeven.
Wel of geen aanvullende bekostiging?
Voor nieuwkomersleerlingen ontvangen scholen reguliere bekostiging. In het speciaal basisonderwijs kan aanvullende bekostiging worden aangevraagd voor nieuwkomersleerlingen die korter dan één jaar onderwijs in Nederland volgen, met een drempel van vier leerlingen.
Voor nieuwkomersleerlingen in het speciaal onderwijs is geen aanvullende bekostiging beschikbaar.
Meertaligheid in het speciaal (basis)onderwijs
De taalontwikkeling van meertalige leerlingen in het speciaal onderwijs volgt in grote lijnen dezelfde fasen als in het regulier onderwijs. Tegelijkertijd zijn er specifieke aandachtspunten en aanvullende ondersteuningsbehoeften.
In deze whitepaper van Brainport wordt uitgewerkt wat dit in de praktijk betekent. Daarbij wordt ingegaan op relevante hulpmiddelen om de taalontwikkeling in kaart te brengen en worden handvatten geboden om beter aan te sluiten bij de mogelijkheden van deze leerlingen.
Passend onderwijsaanbod
Nieuwkomersleerlingen in het SO/SBO hebben, naast specifieke onderwijsbehoeften, ook behoeften gericht op het leren van de Nederlandse taal. Het bieden van voldoende aandacht aan deze gecombineerde behoeften is een uitdaging.
Doelgericht werken en aansluiten bij de onderwijsbehoeften staan centraal. In samenspraak met leerling en ouders worden doelen vastgesteld, die naast elkaar kunnen bestaan, zoals het leren van nieuwe woorden voor emoties en tegelijkertijd het werken aan emotieregulatie. Bepaal steeds welke onderwijsbehoefte op dat moment leidend is.
Gebruik de LOWAN-leerlijnen ter ondersteuning van doelgericht werken.
Casus: Het verhaal van Hana
Sommige leerlingen starten in het SO of SBO wanneer zij het Nederlands nog niet (volledig) beheersen. In de onderstaande fictieve casus schetsen we hoe je kunt inspelen op verschillende onderwijsbehoeften, zowel gericht op het leren van een nieuwe taal als op de specifieke ondersteuningsbehoeften van een individuele leerling.
Anderen bekeken ook
-
Geraadpleegde bronnenlijst
Dienst Uitvoering Onderwijs. (2026). Schooladvies en doorstroomtoets: In het kort. https://duo.nl/zakelijk/primair-onderwijs/leerlingenadministratie/schooladvies-en-doorstroomtoets/
Inspectie van het Onderwijs. (2025). Onderzoekskader primair onderwijs. https://www.onderwijsinspectie.nl/onderwerpen/toezicht-2017/onderzoekskaders
Inspectie van het Onderwijs. (2025). Onderwijs aan nieuwkomers. https://www.onderwijsinspectie.nl/onderwerpen/toezicht-2017/onderwijs-aan-nieuwkomers
PO-Raad. (z.d.). Informatie over nieuwkomers. https://www.poraad.nl/onderwijskansen/nieuwkomers/informatie
Steunpunt Passend Onderwijs PO–VO. (2025). Samenwerken bij doorstroom bij nieuwkomers en meertalige leerlingen. https://www.steunpuntpassendonderwijs-povo.nl/wp-content/uploads/2025/12/01-SteunpuntPO-overstappen-3-12-2025-presentatie-voor-website.pdf
SEO Economisch Onderzoek. (2024). Ondersteuning aan onderwijs voor nieuwkomers; Evaluatie van de subsidie LOWAN-po 2020–2024. https://www.seo.nl/publicaties/ondersteuning-aan-onderwijs-voor-nieuwkomers-evaluatie-van-de-subsidie-lowan-po-20-24/
