Nieuwkomers in so / sbo
Ook in het speciaal (basis)onderwijs stromen nieuwkomersleerlingen in. Soms in het eerste jaar dat ze in Nederland zijn, soms later na een periode op een nieuwkomersvoorziening of reguliere school. Hoe zet je een passend aanbod neer?
Nieuwkomers in SO-SBO
Ook in het speciaal (basis)onderwijs stromen nieuwkomersleerlingen in. Soms in het eerste jaar dat ze in Nederland zijn, soms later na een periode op een nieuwkomersvoorziening of reguliere school. Ze leren een nieuwe taal én hebben daarnaast specifieke onderwijsbehoeften. Met een toelaatbaarheidsverklaring (TLV) van het samenwerkingsverband zijn op jullie school terechtgekomen.
Een passend onderwijsaanbod bieden kan een uitdaging zijn. Want waar zet je als eerste op in? Leg je de focus op het leren van de nieuwe taal, op de specifieke ondersteuningsbehoeften of op beide tegelijk? Een pasklaar antwoord is er niet. Het is maatwerk.
Wet en regelgeving
Wettelijk kader
De Wet passend onderwijs is een Nederlandse wet die in 2014 is ingevoerd en ervoor zorgt dat elke leerling, ook met extra ondersteuningsbehoeften, een passende onderwijsplek krijgt in de regio. Scholen zijn verantwoordelijk voor het vinden van een passende plek voor leerlingen (zorgplicht). Het uitgangspunt van passend onderwijs is: regulier als het kan, speciaal als het moet.
Op grond van een taalachterstand of het leren van Nederlands als tweede taal kunnen wettelijk gezien niet de passend onderwijsmiddelen ingezet worden.
Als een leerling instroomt in het SO/ SBO is dat (bij het juist naleven van de wet passend onderwijs) op grond van specifieke ondersteuningsbehoeften anders dan het leren van het Nederlands. Een samenwerkingsverband wijst een TLV (toelaatbaarheidsverklaring) toe aan een leerling.
Wel of geen aanvullende bekostiging?
Voor nieuwkomersleerlingen ontvang je reguliere bekostiging. In het speciaal basisonderwijs kan de school een aanvullende bekostiging aanvragen voor nieuwkomersleerlingen korter dan 1 jaar Nederlands onderwijs krijgen met een drempel van 4 leerlingen.
Voor nieuwkomersleerlingen in het speciaal basisonderwijs is geen aanvullende bekostiging.
Meertaligheid in het speciaal onderwijs
De taalontwikkeling van meertalige kinderen in het speciaal onderwijs verloopt volgens dezelfde fases als bij kinderen in het regulier onderwijs. Toch zijn er wel degelijk zaken te benoemen die anders of extra helpend zijn in het onderwijs. In deze whitepaper vanuit Brainport wordt dieper ingegaan op wat dit in de praktijk inhoudt. Er wordt ingezoomd op hulpmiddelen die scholen kunnen inzetten om taalontwikkeling van deze leerlingen (beter) in kaart te brengen en delen tips om nog meer aan te sluiten bij hun mogelijkheden.
Passend onderwijsaanbod
Nieuwkomersleerlingen in het s(b)o hebben naast specifieke onderwijsbehoeften, onderwijsbehoeften die gericht zijn op het leren van de nieuwe taal, het Nederlands. Het is een uitdaging om aan al deze uiteenlopende onderwijsbehoeften aandacht te besteden.
Het is maatwerk. Doelgericht werken en aansluiten bij onderwijsbehoeften is de crux. Samen met de leerling en de ouders stel je doelen. Dat kunnen diverse doelen tegelijk zijn: nieuwe woorden voor emoties leren en leren je emoties te beheersen. Kijk telkens welke onderwijsbehoeften, gedrag voorliggend is, wat behoeft er eerst aandacht?
Gebruik de LOWAN-leerlijnen voor het doelgericht werken.
Casus: Het verhaal van Hana
Sommige leerlingen starten in het SO of SBO wanneer zij het Nederlands nog niet (volledig) beheersen. In het onderstaande fictieve casus schetsen we hoe je aan verschillende onderwijsbehoeften, van het leren van een nieuwe taal en specifieke ondersteuningsbehoeften van een individuele leerling, kunt voldoen.
Ga naar leerlingportret HanaAnderen bekeken ook
-
Geraadpleegde bronnenlijst
Dienst Uitvoering Onderwijs. (2026). Schooladvies en doorstroomtoets: In het kort. https://duo.nl/zakelijk/primair-onderwijs/leerlingenadministratie/schooladvies-en-doorstroomtoets/
Inspectie van het Onderwijs. (2025). Onderzoekskader primair onderwijs. https://www.onderwijsinspectie.nl/onderwerpen/toezicht-2017/onderzoekskaders
Inspectie van het Onderwijs. (2025). Onderwijs aan nieuwkomers. https://www.onderwijsinspectie.nl/onderwerpen/toezicht-2017/onderwijs-aan-nieuwkomers
PO-Raad. (z.d.). Informatie over nieuwkomers. https://www.poraad.nl/onderwijskansen/nieuwkomers/informatie
Steunpunt Passend Onderwijs PO–VO. (2025). Samenwerken bij doorstroom bij nieuwkomers en meertalige leerlingen. https://www.steunpuntpassendonderwijs-povo.nl/wp-content/uploads/2025/12/01-SteunpuntPO-overstappen-3-12-2025-presentatie-voor-website.pdf
SEO Economisch Onderzoek. (2024). Ondersteuning aan onderwijs voor nieuwkomers; Evaluatie van de subsidie LOWAN-po 2020–2024. https://www.seo.nl/publicaties/ondersteuning-aan-onderwijs-voor-nieuwkomers-evaluatie-van-de-subsidie-lowan-po-20-24/
