Lina is sinds tien maanden in Nederland en komt uit Afghanistan. Ze woont met haar ouders en een oudere broer en spreekt thuis Dari. Haar ouders zijn betrokken en vertellen dat Lina thuis veel praat, verhalen naspeelt en graag met haar broer speelt. Ook puzzelt ze zelfstandig en tekent ze graag. Ze kan goed aangeven wat ze wil, maar doet dit op school nog nauwelijks.

Lina is op 4-jarige leeftijd in Nederland gekomen. Ze heeft vóór haar komst geen structureel voorschools onderwijs gevolgd.

Sinds 10 maanden gaat ze naar een Nederlandse basisschool. Haar ervaring met Nederlandse schoolroutines en het Nederlands als onderwijstaal is daardoor nog beperkt.

Er is nog geen formele ontwikkelingsdiagnose gesteld. Observaties laten zien dat Lina:

• goed kan puzzelen en sorteren;
• eenvoudige patronen kan herkennen;
• motorisch passend functioneert;
• in vrij spel fantasierijk kan spelen;
• in Dari uitgebreid communiceert;
• in het Nederlands weinig spreekt;
• beter reageert wanneer een opdracht wordt voorgedaan.

De logopedist adviseert om haar Nederlandse taalontwikkeling te volgen en tegelijkertijd informatie over haar functioneren in de thuistaal mee te nemen.

Tijdens kringactiviteiten lijkt Lina vaak afwezig of afwachtend. Bij activiteiten met veel gesproken uitleg doet ze minder mee.

Wanneer de leerkracht voordoet, een plaatje gebruikt of Lina samen met een ander kind laat starten, doet zij actief mee. De school bespreekt daarom eerst welke ondersteuning binnen de reguliere kleutergroep mogelijk is.

• Nieuwsgierig en onderzoekend
• Sterke visuele en praktische vaardigheden
• Fantasierijk spel in de thuistaal
• Kan geconcentreerd puzzelen en bouwen
• Ouders zijn betrokken

• Beperkte Nederlandse woordenschat
• Weinig Nederlandse spreektaal
• Moeite met uitsluitend mondelinge opdrachten
• Terughoudend in de grote groep
• Heeft nog weinig ervaring met Nederlandse schoolroutines

• Taal gebruiken in betekenisvolle spelsituaties
• Herhaling van woorden en zinnen, visuele ondersteuning, voordoen en samen doen.
• Faciliteren van kleine groepsmomenten.
• Ruimte geven om te reageren met aanwijzingen, uitbeelden of handelen voordat ze verbaal moet antwoorden.

• Creëren van een veilige en voorspelbare omgeving met vaste routines.
• Zorgen voor een vertrouwd maatje.
• Kleine groepsactiviteiten organiseren.
• Positieve aandacht geven voor initiatief en contact.

• Gebruik korte zinnen en veel herhaling
• Ondersteun taal met gebaren, voorwerpen, foto’s en pictogrammen.
• Benoem wat Lina ziet, doet en ervaart.
• Lees prentenboeken interactief en herhaal kernwoorden.
• Geef haar tijd om te reageren.
• Accepteer in eerste instantie ook non-verbale reacties.
• Stimuleer Nederlandse taal vooral tijdens spel en betekenisvolle activiteiten.

• Werk met een herkenbare dagstructuur.
• Gebruik een visueel dagritme.
• Kondig veranderingen aan.
• Doe nieuwe activiteiten eerst voor.
• Gebruik vaste routines bij binnenkomen, opruimen en overgangsmomenten.

• Laat Lina eerst samen met een ander kind deelnemen.
• Bied activiteiten in een klein groepje aan.
• Gebruik spel als ingang voor taal en contact.
• Observeer wat Lina begrijpt zonder taal te gebruiken.
• Kijk niet alleen naar wat ze zegt, maar ook naar wat ze laat zien in spel, bouwen, bewegen en handelen.
• Geef haar tijd om een nieuwe routine te leren.

• Vraag ouders wat Lina in Dari kan vertellen, begrijpen en spelen.
• Vraag naar haar interesses en favoriete spel.
• Bespreek de ontwikkeling in beide talen.
• Gebruik zo nodig een professionele tolk.
• Leg uit hoe ouders thuis de taalontwikkeling kunnen ondersteunen door samen te praten, voor te lezen en te spelen.

De leerkracht, onderwijsassistent/leraarondersteuner en intern begeleider stemmen de aanpak af.

Samen kijken zij naar Lina’s functioneren in verschillende situaties: kring, spel, kleine groep, buiten spelen en individuele activiteiten.

Het gezamenlijke doel is: Lina kan binnen de reguliere kleutergroep deelnemen, contact maken en zich ontwikkelen vanuit haar eigen mogelijkheden.

De logopedist denkt mee over de taalontwikkeling en het stimuleren van taal in de klas.

De orthopedagoog kan helpen om de ontwikkeling breed in beeld te brengen en onderscheid te maken tussen taalverwerving en een mogelijke bredere ontwikkelingsproblematiek.

Bij jonge nieuwkomers is het belangrijk om waar mogelijk informatie over de eerste taal en ontwikkeling vóór de komst naar Nederland mee te nemen.

Kernvraag: Wat kan Lina al laten zien wanneer we de Nederlandse taal tijdelijk minder bepalend maken?

Een beperkte Nederlandse taalvaardigheid bij een jonge nieuwkomer is niet automatisch een ontwikkelingsachterstand. Kijk naar het hele ontwikkelingsprofiel: taal, spel, motoriek, sociaal contact, leren en zelfredzaamheid.

Een so- of sbo-verwijzing komt pas in beeld wanneer blijkt dat de ondersteuningsbehoeften structureel verder gaan dan wat binnen de reguliere kleutersetting, met passende ondersteuning en samenwerking, kan worden geboden.