Onderwijs aan nieuwkomers
Leerlijnen groep 3-8
Met grote verschillen tussen leerlingen is het een uitdaging om nieuwkomers in korte tijd zo veel mogelijk schoolse kennis en de Nederlandse taal mee te geven. De leerlijnen laten zien wat in de instapfase nodig is om toe te werken naar een goede aansluiting bij leeftijdsgenoten in het reguliere onderwijs.
De basis van de leerlijnen wordt gevormd door inhoudelijke cruciale leerdoelen met een opbouw. Deze doelen beschrijven wat leerlingen moeten kunnen én weten. Ze bieden houvast om het onderwijs doelgericht vorm te geven, om met sprongen door de stof te gaan en om per leerling een leerroute samen te stellen die aansluit bij zijn of haar kennis, vaardigheden en behoeften.
Door cyclisch met de leerlijnen te werken breng je de ontwikkeling van de leerling goed in beeld, pas je het onderwijs aan op veranderende onderwijsbehoeften en werk je vanuit hoge verwachtingen. Op deze pagina vind je informatie over de leerlijnen, de opbouw van de doelen en hoe je met de beginsituatie van de leerling werkt en cyclisch plant, volgt en evalueert.
Leerlijnen voor groep 3-8
In de leerlijnen vind je doelen die aansluiten bij de onderwijsbehoeften van nieuwkomers. Ze geven richting aan het aanbod waar in de instapfase (die ongeveer 1 jaar duurt) naar toe gewerkt kan worden.
Daarnaast zijn het cruciale doelen die helpen om keuzes te maken en sprongen door de leerstof te maken. Zodat nieuwkomers zo snel en goed mogelijk leeftijdsadequaat kunnen aansluiten.
Bekijk video hiernaast.
Leerlijnen met cruciale doelen
De leerlijnen voor technisch lezen, spelling en rekenen bestaan uit de cruciale doelen. Door het onderwijsaanbod af te stemmen op de doelen waar nog hiaten liggen en die de leerling nog niet beheerst om te kunnen aansluiten op leeftijdsadequaat niveau kunnen er sprongen worden gemaakt door de leerstof. De swirl (de draaikolk in de vormgeving) visualiseert dat de doelen die nog niet volledig worden beheerst, blijvend herhaald kunnen worden terwijl de volgende doelen al wel aan bod komen.
De doelen in de ontwikkellijnen kleuters en de leerlijnen 3-8 zijn gebaseerd op bestaande doelen, deze zijn als bron gebruikt, waardoor de doelen herkenbaar zijn. Per domein is de opbouw verschillend. Zo zijn de doelen voor technisch lezen, spelling en rekenen meer cursorisch (opeenvolgend in deelvaardigheden) opgebouwd. Indien nodig kunnen de doelen herhaald worden aangeboden om tot (voldoende) beheersing te komen, bijvoorbeeld het herhalen van de twee-tekenklanken. Bij de domeinen mondelinge taalvaardigheid, woordenschat en begrijpend lezen is dat net iets anders. Daar is ook sprake van herhaald aanbod, steeds betere beheersing en verdieping van kennis, maar de doelen zijn niet opeenvolgend. Dus sommige doelen staan zowel op de kaart van groep 3 /4, als op die van 5 t/m 8. Bij deze doelen kan de context van de activiteit de moeilijkheid bepalen. Bijvoorbeeld: het doel ‘luisteren naar een verhaal’ kan in de verschillende contexten: luisteren naar een prentenboek van Dikkie Dik ‘Kroos in de sloot’ of luisteren naar een tekst of filmpje over waterzuivering. Door het voortdurend herhaald aan bod laten komen van deze doelen wordt in een steeds meer complexere activiteit/taak de vaardigheid en/of kennis vergroot. Het is belangrijk dat nieuwkomersleerlingen worden voorzien in hun NT2-onderwijsbehoeften. Daarom zijn de doelen zo geformuleerd dat leerkrachten worden gestimuleerd om hun onderwijsaanbod/-aanpak hierop af te stemmen. Op iedere leerlijn is de opbouw voorwaardelijke doelen, minimale doelen, streefdoelen alle leerlingen en extra streefdoelen te zien en is bedoeld om richting te geven aan waar naartoe gewerkt moet worden met de nieuwkomersleerling. Daarnaast biedt het ondersteuning bij het bepalen van het doorstroomperspectief.
Alle doelenkaarten kunnen gebruikt worden voor het observeren, per doel kan worden aangeven in welke mate het doel zichtbaar is bij de leerling. Niet zichtbaar/soms zichtbaar/wisselend zichtbaar/vaak zichtbaar/overwegend zichtbaar. Wanneer het doel overwegend zichtbaar is, kan ook worden gezegd dat het doel is behaald.
Leerlijnen met gespecificeerde doelen
De leerlijnen voor mondelinge taalvaardigheid, woordenschat, begrijpend lezen en schrijven zijn gespecificeerd naar de onderwijsbehoeften van nieuwkomers. Specifiek is bijvoorbeeld de opbouw in deze doelen van begrijpen (receptieve vaardigheden), naar gebruiken (productieve vaardigheden) en uiteindelijk toepassen van kennis en/of vaardigheden in een nieuwe situatie. Zo ook de opbouw van non-verbaal, durven in de thuistaal en/of Nederlands taal naar het kunnen in de Nederlandse taal.
Daarnaast zijn ze zo opgebouwd dat alle doelen herhaald en toenemende complexiteit kunnen worden aangeboden. Hierdoor zal de leerling de vaardigheid steeds beter beheersen en kan hij of zij deze in een steeds complexere taken toepassen. De swirl (de draaikolk in de vormgeving) visualiseert dit en maakt zichtbaar dat deze ontwikkeling niet lineaire verloopt en dat kennis en vaardigheden steeds verder verdiepen.
Ontwikkelingsgebied
De sociaal-emotionele ontwikkeling van nieuwkomersleerlingen verloopt in de basis hetzelfde als bij regulier ingestroomde leerlingen. Wel bepaalt de (thuis)omgeving in hoeverre een leerling al ervaringen heeft opgedaan. Voor nieuwkomers spelen extra factoren mee, zoals een nieuwe taal, onbekende omgangsvormen en soms ingrijpende gebeurtenissen. Een voorspoedige taalontwikkeling en een veilige, voorspelbare leeromgeving zijn daarom essentieel.
Voor dit ontwikkelingsgebied is geen uitgewerkte leerlijn met doelen opgenomen. In plaats daarvan biedt LOWAN een toelichting en een kaart met specifieke aandachtspunten voor nieuwkomersleerlingen.
Meer over: sociaal emotionele ontwikkelingBeginsituatie en doelen bepalen
Werken met de leerlijnen doe je door cyclisch aan de doelen te werken. Je plant doelen voor de lange termijn in het doorstroomperspectief en voor de korte termijn binnen een periode of les. Zo breng je de ontwikkeling van de leerling goed in beeld, stem je het onderwijs af op veranderende onderwijsbehoeften en blijf je werken met hoge verwachtingen.
Daarmee vergroot je de onderwijskansen van de leerling en zorg je voor een zo goed mogelijke aansluiting bij leeftijdsgenoten in de reguliere klas.
Bij de start van een nieuwkomer bepaal je aan de hand van de beginsituatie het doorstroomperspectief. Met behulp van de leerlijnen bepaal je per vakgebied welke doelen je wilt bereiken na één jaar onderwijs. Dit kan per vakgebied verschillen. Vervolgens plan je doelen per periode. Hoe je de beginsituatie bepaalt lees je in stap 1 bij cyclisch werken.
Cyclisch werken met het stappenplan
-
Stap 1: Beginsituatie bepalen en doelen stellen
Beginsituatie bepalen
In de eerste drie weken breng je per domein de onderwijsbehoeften in kaart en stel je de beginsituatie van de leerling vast. Het gesprek met ouders is hierbij cruciaal. Door oudergesprekken én gerichte observaties krijg je zicht op de kennis, vaardigheden en ervaringen die de leerling al heeft opgedaan.
Op de leerlijn vind je rechtsboven in een cirkel met vragen die kunnen helpen bij het bepalen van de beginsituatie. Ook de aanbodsdoelen op de leerlijn ondersteunen daarbij.
Het doorstroomperspectief
Vervolgens plan je doelen voor de lange termijn: de aanbodsdoelen die voor de instapfase (het eerste Nederlandse onderwijsjaar) opneemt in het doorstroomperspectief. Daarnaast bepaal je voor de korte termijn welke aanbodsdoelen in een periode van bijvoorbeeld vier weken aan bod komen.
Plannen van korte termijn doelen
Bepaal voor elke periode of les welke aanbodsdoelen (voorwaardelijke, minimum-, streef- en extra streefdoelen) van toepassing zijn voor de leerling (of een groepje leerlingen). Integreer deze in jouw aanbod en in het thema van de groep. Kijk daarbij ook naar doelen nét boven (of onder) het niveau van de leerling (of onder), zodat je kunt differentiëren waar nodig.
Kijk voor een lijst met algemene onderwijsbehoeften van nieuwkomers: Onderwijsbehoeften
-
Stap 2: Onderwijsaanbod afstemmen en uitvoeren
Op basis van de gekozen aanbodsdoelen bepaal je het onderwijsaanbod. Daarbij kun je gebruik maken van een methode, materialen en andere leermiddelen. Maak bewuste keuzes: welke onderdelen uit de les of methode of welke materialen sluiten het best aan bij de doelen die je wilt bereiken, zodat leerlingen de volgende stap in hun ontwikkeling kunnen zetten?
Sommige doelen vragen om een expliciete aanpak, terwijl andere juist goed tot hun recht komen tijdens betekenisvolle situaties of via impliciet aanbod. In alle gevallen is het belangrijk dat het aanbod betekenisvol is en aansluit bij de ontwikkeling van de leerling. Kijk ook hoe je kunt inspelen op eerdere (onderwijs)ervaring en van welke kennis en competenties leerlingen al meebrengen.
Zorg voor een aanbod waarin de leerling succeservaringen opdoet én wordt uitgedaagd. Het doel is dat zij sprongen maken in hun ontwikkeling en om zo snel en goed mogelijk aan te sluiten bij leeftijdsgenootjes.
-
Stap 3: Monitoren
Je houdt de vorderingen van leerlingen per vakgebied bij door observaties en waar nodig toetsing. Dat kan per les of activiteit of na een periode. Daarbij kijk je niet alleen naar toetsscores, maar vooral naar de leerdoelen: zijn deze behaald, en in welke mate worden ze beheerst? Ook monitor je het tempo waarin leerlingen de leerdoelen bereiken.
Leg de ontwikkeling van de leerling vast in een volgsysteem.
-
Stap 4: Evalueren en bijstellen
Tijdens en na elke les of periode kijk je waar de leerlingen in hun ontwikkeling staan. In hoeverre zijn de leerdoelen behaald? Wat heeft herhaling nodig? En wat is de volgende stap in het leerproces voor deze leerling of dit groepje?
Op basis hiervan stel je nieuwe doelen vast voor de komende periode en pas je het onderwijsaanbod opnieuw aan.
Zie ook leerlingvolgsysteem.
Wanneer een nieuwkomersleerling start moet de beginsituatie worden bepaald om inzichtelijk te krijgen waar de leerling staat in zijn ontwikkeling. Het bepalen van de beginsituatie is de basis om vervolgens het doorstroomniveau te bepalen en doelgericht het onderwijs aan de nieuwkomersleerling vorm te geven. Dit wordt per domein gedaan. Op de doelenkaarten van de verschillende domeinen en leeftijden staan in de gele of blauwe cirkels bovenaan de kaart, specifieke vragen om de beginsituatie te bepalen. De vragen kunnen aan de hand van oudergesprekken, observaties en eventuele toetsen/testen worden beantwoord. Vervolgens door middel van de doelen op de kaart, door na te gaan of deze al zichtbaar zijn. Welke beheerst de leerling bij het bepalen van de beginsituatie?
Het cyclisch werken met de ontwikkellijnen en leerlijnen doe je door het stappenplan te volgen. Zie de animatie stappenplan leerlijnen en ‘werken met de ontwikkeldoelen’, ‘werken met de leerdoelen’ op de pagina’s ontwikkellijnen kleuters en leerlijnen 3-8.
Animatie
Hoe werk je met doelen?
Zo werkt juf Eveline met de LOWAN-leerlijnen.
In de animatie zie je hoe de leerkracht dit aanpakt.
- Eerste 3 weken observatieperiode + vaststellen beginsituatie
- Daarna bepalen leerdoelen komende periode
- Op basis van de leerdoelen wordt de aanpak en instructie bepaald
- Na de periode kijken wat Nada wel/niet kan
- Leerdoelen bepalen voor de komende periode
Zicht op ontwikkeling
Doelen als observatiepunten
Met behulp van de leerlijnen kun je aanbod plannen, maar je kunt ze ook gebruiken als observatiepunten. Op formatieve wijze per activiteit, les of periode check je hoe de leerling zich heeft ontwikkeld. Dat kan door observaties of eventueel een toets. Zo volg je de ontwikkeling van de individuele leerling.
Zorg daarnaast voor een volgsysteem waarin je de ontwikkeling van de leerling in bijhoudt. Op de pagina Kwaliteitszorg vind je voorbeelden van volgsystemen.
Schoolkr8
Schoolkr8 is het enige leerlingvolgsysteem dat specifiek ontwikkeld is voor nieuwkomers in Nederland. Door de unieke koppeling met de LOWAN leerlijnen kun je de ontwikkeling volgen en vastleggen.
Eigen format
Via de onderstaande link een voorbeeld van een individueel ontwikkelingsperspectief vanuit een school in Friesland en een uit Zeeland. In deze documenten zijn de LOWAN leerlijnen verwerkt.
Voorbeeld Sneek IOP kleuters
Voorbeeld Sneek IOP 6-12 jarigen
IOP gr.1-2 uit Zeeland
IOP gr.3-4 uit Zeeland
IOP gr.5-6 uit Zeeland
IOP gr.7-8 uit Zeeland
Parnassys
In ParnasSys staan de LOWAN-leerlijnen. Deze zijn beschikbaar via de module leerlijnen.
Printversie leerlijnen
Er is ook een printversie beschikbaar van de leerlijnen. Daarbij twee tips:
- Alleen in de online-versie is het mogelijk om de extra informatie te lezen of inkijkjes (filmpjes of voorbeelden) per doel te bekijken.
- Kijk met regelmaat of er een nieuwe printversie beschikbaar is. De versiedatum staat onder aan het document.
Ontwikkeld door werkgroep van experts
De leerlijnen zijn ontwikkeld door een werkgroep van experts uit het onderwijs aan nieuwkomers met ondersteuning van Saskia Versloot (ontwikkellijnen, IJsselgroep) en Femke Scheltinga (leerlijnen, ITTA). Ze bieden een doordacht kader dat onderwijsprofessionals helpt het onderwijs aan nieuwkomers doelgericht vorm te geven.
Terugkijken webinars
Webinar 'Implementeren van leerlijnen groep 3 tot en met 8'
Opname van het LOWAN-po webinar van 23 mei 2024.
Webinar 'Implementeren van de ontwikkellijnen kleuters'
Opname van het LOWAN-po webinar van 11 juni 2024.
Webinar ‘Doorstroomperspectief PO-VO’
Opname van het LOWAN-po webinar van 29 februari 2024.
Webinar ‘Doorstroomperspectief 3-8 naar regulier basisonderwijs’
Opname van het LOWAN-po webinar van 15 april 2024.
Webinar ‘Doorstroomperspectief kleuters naar groep 3’
Opname van het LOWAN-po webinar van 14 mei 2024.