De Staat van het Onderwijs 2026: wat zegt het rapport over onderwijs aan nieuwkomers?

De Inspectie van het Onderwijs presenteert de ‘Staat van het Onderwijs 2026’. Dit rapport is een jaarlijkse publicatie over de stand van zaken in het onderwijs. Wij lezen mee over signaleringen onderwijs aan nieuwkomers.

Het rapport laat een dubbel beeld zien: enerzijds is er waardering voor de inzet van scholen en professionals, anderzijds signaleert de inspectie hardnekkige knelpunten die een ononderbroken ontwikkeling van nieuwkomers in de weg staan.

Geen waarborg voor een ononderbroken schoolloopbaan

De meest urgente boodschap in het rapport betreft de continuïteit van onderwijs aan nieuwkomers. De inspectie concludeert opnieuw dat de Nederlandse overheid onvoldoende waarborgt dat nieuwkomers een ononderbroken ontwikkeling kunnen doormaken.

Vooral de situatie in de noodopvang baart zorgen. Door onduidelijkheid over verblijfslocaties en duur van opvang is het voor gemeenten en scholen lastig om voldoende onderwijsplekken tijdig te organiseren. Bovendien verhuizen kinderen vaak meerdere keren, waardoor zij onderwijstijd missen en regelmatig van school wisselen.

Volgens de inspectie hebben deze verhuisbewegingen grote gevolgen. Leerlingen kunnen moeilijk stabiele relaties opbouwen met leraren, klasgenoten en ondersteuners. Ook ontbreekt vaak een goede overdracht tussen scholen. Er is bovendien geen partij die systematisch zicht houdt op gemiste onderwijstijd of de gevolgen daarvan voor de ontwikkeling van leerlingen.

Noodopvang schaadt ontwikkeling van kinderen

Tijdens herhalingsbezoeken aan noodopvanglocaties in 2025 hoorden inspecteurs van ketenpartners dat de omstandigheden in de noodopvang schadelijk kunnen zijn voor kinderen en jongeren. De opvanglocaties worden regelmatig als onveilig, instabiel of ongeschikt ervaren.

Daarnaast heeft onzekerheid over de toekomst invloed op motivatie en welzijn. Vooral voor sommige groepen, zoals alleenstaande minderjarige vreemdelingen en leerlingen uit conflictgebieden, ontbreekt perspectief. Dit maakt leren en ontwikkelen extra ingewikkeld.

Een verschuiving naar gespecialiseerd onderwijs

De inspectie ziet sinds 2023 een opvallende ontwikkeling: de instroom van nieuwkomers in regulier basis- en voortgezet onderwijs neemt af, terwijl deze juist stijgt in het speciaal basisonderwijs en het voortgezet speciaal onderwijs. Dit roept volgens de inspectie een belangrijke vraag op: sluit het gespecialiseerd onderwijs beter aan bij de onderwijsbehoeften van nieuwkomers, of voelt het reguliere onderwijs zich onvoldoende toegerust om deze leerlingen passend onderwijs te bieden?

Meer regie en samenwerking nodig

Een terugkerend punt in het rapport is het gebrek aan duidelijke regie. Hoewel veel organisaties betrokken zijn bij onderwijs aan nieuwkomers, voelt niemand zich eindverantwoordelijk voor de toeleiding naar onderwijs en de doorgaande ontwikkeling van leerlingen. Toegang tot onderwijs blijkt daardoor vaak afhankelijk van lokale omstandigheden en betrokken personen. De inspectie pleit voor duidelijke afspraken over rollen, verantwoordelijkheden en aanspreekbaarheid.

Tegelijkertijd laat het rapport zien wat werkt. In gemeenten waar scholen, gemeenten, COA, Nidos en andere partners planmatig samenwerken, komen leerlingen sneller op school terecht en ontstaan minder wachtlijsten. Heldere afspraken, korte lijnen en goede overdracht maken volgens de inspectie een groot verschil.