Erkenning voor Taalvriendelijke School

Deze maand namen Ellen-Rose Kambel en Emmanuelle Le Pichon de prestigieuze International UNESCO King Sejong Literacy Prize in ontvangst, een kroon op het harde werk dat zij de afgelopen jaren hebben verricht. Als oprichters van ‘Taalvriendelijke School’ zetten zij zich in om scholen over de hele wereld te helpen meertaligheid te omarmen, ruimte te maken voor thuistalen en zo leerlingen en hun ouders in hun kracht te zetten. In dit verdiepende artikel lees je meer over het belang van meertaligheid en hoe dit op verschillende niveaus vorm krijgt in de praktijk.

Hun initiatief is inmiddels uitgegroeid tot een netwerk van zo’n zeventig scholen en dertig kinderdagverblijven. Maar wat maakt een school eigenlijk taalvriendelijk? En hoe kunnen scholen daar zelf morgen al mee beginnen?

Alle talen welkom

Taalvriendelijke School is een keurmerk en netwerk van scholen die alle talen van hun leerlingen actief verwelkomen. Het uitgangspunt is eenvoudig: steeds meer kinderen groeien op met meerdere talen en die talen maken onderdeel uit van hun identiteit, kennis en ontwikkeling.

“Eigenlijk weten we al heel lang dat het goed is voor leerlingen om te kunnen leren in een taal die ze begrijpen,” vertelt Ellen-Rose. “Toch was het tien jaar geleden, toen we begonnen met de Taalvriendelijke School, nog heel gebruikelijk dat je op het schoolplein geen andere taal mocht spreken dan Nederlands.”

“Onze visie is dat leerlingen het recht hebben om te leren in een taal die ze verstaan,” zegt Emmanuelle. “Als je alle talen verwelkomt, betekent dat dat je alle mensen verwelkomt. En pas wanneer mensen zich welkom voelen, kunnen ze een sterke leergemeenschap vormen en tot bloei komen.” Dit geldt op emotioneel vlak, maar zeker ook op cognitief vlak. “Het leidt tot sneller en rijker leren van de taal en andere vakken.”

Iedere school een eigen aanpak

Scholen kunnen zich voor ten minste twee jaar aansluiten bij Taalvriendelijke School. “Vervolgens krijgen ze alle ruimte om zelf in te vullen hoe ze meertaliger willen worden,” vertelt Emmanuelle. “Het idee is dat het concept overal ter wereld moet kunnen werken, op welke school dan ook. We leggen scholen dus geen verplichte activiteiten op.”

Er is wel een belangrijke voorwaarde: scholen spreken af dat ze de talen van leerlingen of ouders nooit verbieden of ontmoedigen. “Vervolgens maken ze een eigen plan. Wij helpen ze daar wel mee, maar zij zijn de ‘knowledge generators’. Zij zijn aan zet om de school naar een volgend niveau te brengen,” vertelt Emmanuelle.

Die aanpak betekent dat taalvriendelijkheid er op iedere school anders uit kan zien. Een school kan bijvoorbeeld beginnen met een meertalige bibliotheek. Een volgende stap kan zijn om leerlingen actiever te stimuleren in verschillende talen te lezen. “Het is de bedoeling dat scholen ieder jaar doelen stellen,” vertelt Ellen-Rose. “Die doelen hoeven niet groot te zijn. Als een school bijvoorbeeld een meertalige bibliotheek heeft opgezet, kan het volgende doel zijn: hoe zorgen we ervoor dat leerlingen de boeken ook daadwerkelijk gaan lezen?”

Kleine veranderingen, grote effecten

Juist die kleine, haalbare stappen zijn volgens de initiatiefnemers belangrijk. Een school hoeft niet in één keer zijn hele onderwijsaanpak om te gooien. In de praktijk merken ze dat zelfs de kleinste veranderingen al een groot verschil kunnen maken. “Leer bijvoorbeeld om in alle talen van je leerlingen ‘goedemorgen’ te zeggen,” stelt Emmanuelle voor. “Als je ze begroet in hun eigen taal, zeg je eigenlijk: jij hoort hier thuis.”

“Het is heel weinig moeite, maar betekent zo veel,” beaamt Ellen-Rose. “Je googelt het in één minuut en de zon gaat schijnen voor de leerling die plotseling in de klas haar eigen taal hoort. Daarmee verbeter je meteen de band met het kind.”

Ook in de lessen kan de thuistaal een rol krijgen. Een leerkracht kan bijvoorbeeld vragen: hoe zeg je dat in jouw taal? Of een leerling uitnodigen om thuis aan ouders te vragen hoe een bepaald woord of begrip in de thuistaal wordt gezegd. “Dat is een hele eenvoudige manier om de geletterdheid van leerlingen te versterken,” zegt Emmanuelle.

De aanpak kan bovendien bijdragen aan de verbinding tussen leerlingen, vertelt Ellen-Rose. “Stel dat je een leerling hebt die nieuw is op school en die bij aankomst heel erg overstuur is. Als je hem of haar koppelt aan een leerling die óók de taal spreekt en ze een halfuurtje samen laat spelen voor school, dan zie je meteen dat de overgang veel minder groot is. Maar dat vereist wel dat je in kaart hebt gebracht welke talen alle leerlingen spreken.”

Van obstakel naar kans

Een belangrijke uitdaging is volgens Emmanuelle dat meertaligheid nog geregeld wordt gezien als iets wat het leren van het Nederlands in de weg kan staan. “Men denkt dat de moedertaal van de leerling leren in de weg staat. Maar het is juist een kans.”

Op de scholen die met de aanpak werken, zien Ellen-Rose en Emmanuelle bijvoorbeeld veel meer betrokkenheid van leerlingen en ouders. Dit kan leiden tot veranderingen in de sfeer en het gedrag. Ellen-Rose vertelt over een school waar leerlingen eerder regelmatig werden aangesproken omdat ze hun eigen taal op het schoolplein gebruikten. “Eerst waren de leraren politieagent aan het spelen op het schoolplein. Toen ze zich aansloten bij ‘Taalvriendelijke School’, nam het aantal gemelde gedragsproblemen volgens de directeur direct aanzienlijk af.”

Dat voorbeeld laat volgens de initiatiefnemers zien hoe sterk de manier waarop een school naar taal kijkt kan doorwerken in het dagelijks gedrag. Als leerlingen zich op hun gemak voelen en zich welkom voelen, komen ze meer tot bloei. Daarnaast verwijst Emmanuelle naar onderzoek waaruit blijkt dat leerlingen op scholen met een taalvriendelijke benadering een uitgebreidere woordenschat kunnen ontwikkelen. “Leerlingen op dit soort scholen blijken uit onderzoek niet alleen een rijkere woordenschat te hebben, maar ze gebruiken ook meer woorden om te spreken én ze gebruiken meer gecompliceerde woorden.” Zo hoeft aandacht voor thuistalen niet los te staan van taal- en leesonderwijs, maar kan het daar juist onderdeel van zijn.

“Een belangrijke misvatting is dat meertaligheid vooral extra tijd kost,” vertelt Ellen-Rose. “Men denkt dan: laten we eerst maar gaan lezen en schrijven en dan kunnen we daarna wat aan de meertaligheid doen. Maar meertaligheid is geen extraatje. Je kunt het juist onderdeel maken van het leren lezen, schrijven en spreken.”

Samen aan de slag

Om de aanpak duurzaam te maken, is het volgens de initiatiefnemers belangrijk dat de verantwoordelijkheid niet bij één leerkracht komt te liggen. “Het kan niet één enthousiaste leerkracht zijn die in haar eentje gaat experimenteren,” zegt Ellen-Rose. “Je hebt echt steun nodig vanuit je eigen context.”

Schoolleiders hebben daarin een belangrijke rol. Zo kan meertaligheid bijvoorbeeld structureel terugkomen tijdens studiedagen en teamoverleggen. “Elke keer als er een studiedag is, staat meertaligheid op de agenda. En dan wordt iedereen gevraagd: wat heb jij gedaan aan meertaligheid?” vertelt Ellen-Rose. “Als schoolleider kun je de klas in. Wat zien we aan meertaligheid in deze klas?”

Ook het netwerk speelt een belangrijke rol. Scholen kunnen van elkaar leren, voorbeelden uitwisselen en bij elkaar kijken. “Wat mij opvalt is dat scholen weinig bij andere scholen gaan kijken. Leraren zitten in hun eigen wereld. Dat is een voordeel van het netwerk van ‘Taalvriendelijke School’: de scholen kunnen van elkaar leren en krijgen een platform om hun inzichten te delen.”

Internationale erkenning

De International UNESCO King Sejong Literacy Prize geeft de aanpak nu ook internationale erkenning. Voor Ellen-Rose en Emmanuelle is de prijs vooral een stimulans om verder te bouwen aan wat op scholen al gebeurt.

“De scholen in ons netwerk zijn ontzettend creatief. Ze nemen strategieën over, maar geven er altijd een eigen draai aan,” vertellen ze. “Deze prijs is een kroon op het werk van ons, maar vooral van de scholen. Er zijn scholen die echt hun nek hiervoor hebben uitgestoken. Daar zijn we heel dankbaar voor.”

Een taalvriendelijke school hoeft dus niet morgen alles anders te doen. Begin klein, kijk wat werkt en bouw daarop voort. Want uiteindelijk gaat het niet alleen om taal, maar om de boodschap die je als school aan leerlingen meegeeft: jouw taal, jouw achtergrond en jouw kennis mogen er zijn.

Meer weten?

Bekijk onze website: Meertaligheid inzetten
Lees verder: Artikel: Aandacht voor thuistalen in Hoofddorp
Bekijk: Website ‘language friendly school’