Staat van het Onderwijs 2026

De Inspectie van het Onderwijs presenteerde op woensdag 15 april 2026 de ‘Staat van het Onderwijs 2026’. Dit rapport is een jaarlijkse publicatie over de stand van zaken in het onderwijs. Wij lezen mee naar wat de inspectie signaleert over het primair onderwijs in het algemeen en aan nieuwkomers specifiek. 

Stem af op leerlingpopulatie

Het afgelopen jaar beoordeelde de inspectie 85% van de nieuwkomersvoorzieningen voldoende. 11% van de voorzieningen kreeg een herstelopdracht. De herstelopdrachten voor bijna alle nieuwkomersvoorzieningen gingen over tekortkomingen in de mate waarin het curriculum is afgestemd op de kenmerken van de leerlingenpopulatie. Scholen die onvoldoende afstemming hebben gecreëerd, hebben de onderwijsbehoeften van de leerlingenpopulatie onvoldoende in beeld en/of het aanbod is daar onvoldoende op afgestemd.  

Ernstige zorgen om kinderen in noodopvang

Net als in de afgelopen edities wijst de inspectie de Nederlandse staat ook nu op een ernstig gebrek aan waarborging van een ononderbroken ontwikkeling van nieuwkomers. Inspecteurs hoorden ook in 2025 van alle ketenpartners dat verblijf in de noodopvang de ontwikkeling van kinderen schaadt.  

Kinderen en jongeren verblijven op plekken die voor hen niet wenselijk, geschikt of voldoende veilig lijken te zijn. LOWAN-PO deelt maandelijks ernstige signalen over de schadelijke gevolgen van vele verhuizingen en slechte leefomstandigheden, bijvoorbeeld met het COA, de inspectie en het ministerie van OCW.  

Regie op kinderen in noodopvang mist

De inspectie schrijft:’Niemand claimt de volledige verantwoordelijkheid voor de toeleiding van kinderen naar onderwijs en voor de doorlopende ontwikkeling van kinderen in de noodopvang. Iedereen doet zijn best en doet een klein stukje.’ De inspectie roept daarom het veld en betrokken bewindspersonen op in kaart te brengen hoe vaak nieuwkomers verhuizen en wat dit betekent voor hun ononderbroken ontwikkeling, zowel op individueel als stelselniveau.

LOWAN-PO roept al langere tijd op om de ‘netto onderwijstijd’ van leerlingen in kaart te brengen en de bekostiging hierop af te stemmen. Hiervoor is het essentieel dat alle data rondom in- uit en doorstroom met ons gedeeld wordt. Ook willen we met steun van OCW de schoolloopbanen van nieuwkomers beter in beeld brengen.

Werk samen aan een meerjarenplan

Het blijft volgens de inspectie belangrijk dat minder kansrijke groepen, zoals nieuwkomers, goed worden begeleid. Het meerjarenmodel voor nieuwkomers gaat uit van een langetermijnaanpak die het mogelijk maakt om leerlingen zo snel mogelijk te laten aansluiten bij leeftijdsgenoten. Dit meerjarenmodel vraagt om een gezamenlijke en regionale aanpak. De inspectie doet twee aanbevelingen die hierbij aansluiten.

1. Scholen en besturen: denk na over het wegnemen van drempels bij instroom en doorstroom. Wees bewust van vooringenomen overtuigingen en regionale verschillen en handel ernaar om voor alle leerlingen gelijke kansen te faciliteren. 

2. Scholen, opleidingen en besturen: blijf samen (sectoroverstijgend) optrekken om kwetsbare groepen zo veel mogelijk kansen te geven. Stem onderwijs en begeleiding af op de specifieke onderwijsbehoeften, met het oog op kansrijke onderwijsloopbanen.

Zorgen om toegang tot voorschoolse educatie

Een veelgehoord signaal uit het veld gaat over de zorgen om toegang tot voorschoolse educatie voor kinderen tot 4 jaar. Ook hier is in deze Staat van het Onderwijs oog voor. Dit lijkt op veel plekken te zorgen voor een opeenstapeling van problemen. 

Reflectie en leren van andere landen

Het EU-migratiepact benadrukt expliciet het recht op toegang tot geïntegreerd onderwijs dat aansluit bij het niveau van de leerling. Dit sluit ook aan bij het algemene streven naar inclusief onderwijs in 2035. Dit vraagt volgens de inspectie om reflectie op het huidige, vaak apart georganiseerde, onderwijs aan nieuwkomers in Nederland. In deze Staat lezen we over voorbeelden van hoe het onderwijs aan nieuwkomers in Portugal, Tsjechië, Beieren en Servië is georganiseerd.  

LOWAN-PO vindt het belangrijk om te leren over grenzen heen en als sector na te denken over een toekomstige inclusieve(re) aanpak. Tegelijkertijd roepen we op om verder te kijken dan dat. Denk aan de rol van factoren als opleidings- en kennisniveau van onderwijsprofessionals, beschikbare bekostiging voor onderwijs aan nieuwkomers en het lerarentekort. Doen we dit niet, dan is het appels met peren vergelijken. 

Cruciale rol voor schoolleiders

De inspectie staat dit jaar daarnaast uitbreid stil bij de cruciale rol van schoolleiders. LOWAN-PO vindt dit zeer terecht. Schoolleiders vervullen een belangrijke rol om te komen tot kwalitatief goed onderwijs aan onze doelgroep in een meerjarenperspectief. De schoolleider is de hefboom voor onderwijsontwikkeling en kwaliteitsverbetering, maar komt aan deze kerntaak nu onvoldoende toe omdat vraagstukken als financiering, regelgeving, huisvesting en personele bezetting te veel van hun tijd eisen.  

LOWAN-PO dankt de inspectie voor kritische en stimulerende blik

Bij de totstandkoming van deze Staat van het Onderwijs keek de inspectie met veel aandacht naar het onderwijs aan nieuwkomers. We zijn blij met deze ontwikkeling. Ook zijn we blij met de luide oproep van de inspectie om op verschillende niveaus samen te werken aan goed onderwijs voor kwetsbare leerlingen. Op iedere plek in Nederland verdienen nieuwkomers een meerjarenaanpak en professionals die samenwerken aan kansrijk onderwijs.

Staat van het Onderwijs 2026