Nieuws
Alle nieuwsitems voor primair onderwijs
Leren van de Brainportregio: Project Samen Leren in Diversiteit met cultuurtolken
“Hoe blijven we in verbinding als we elkaar niet verstaan? Begrijpen we elkaar wel goed genoeg?” Dat waren vragen die op steeds meer scholen in de Brainportregio speelden. Ouders bleven weg van gesprekken omdat ze de taal niet spraken, leerkrachten zochten naar manieren om kinderen met uiteenlopende achtergronden beter te begrijpen en misverstanden lagen regelmatig op de loer. De verbinding tussen kinderen, ouders en scholen bleek in de praktijk niet altijd vanzelfsprekend.
Met Samen Leren in Diversiteit willen programmamanager Najat Toub-Arssi en haar collega’s Eline Hansen, Hedwig Altink en Ynske de Koning daar verandering in brengen. Sinds 2024 werken zij aan hun missie: nieuwkomerskinderen een veilige plek bieden in het onderwijs, ouders actief betrekken en ervoor zorgen dat geen enkel talent verloren gaat.
Bruggenbouwers tussen drie werelden
Wat het programma bijzonder maakt, is de omvang van het netwerk. Samen Leren in Diversiteit bestaat uit een expertiseschil van zestig professionals met uiteenlopende achtergronden, van pedagogen en orthopedagogen tot sociaal werkers en jeugdzorgmedewerkers. Samen spreken zij meer dan dertig talen. Zij helpen een brug te slaan tussen school en ouders, maar richten zich vooral op de ondersteuning van kinderen.
Voor veel kinderen betekent het veel om iemand te ontmoeten die dezelfde taal spreekt of een vergelijkbare achtergrond heeft. “Als een van onze professionals langkomt om te ondersteunen, is dat vaak het eerste moment dat de kinderen hun eigen cultuur terugzien in de klas,” vertelt gedragsdeskundige Eline.
“Je ziet dat kinderen die met een trauma of angst binnenkomen, zich pas echt veilig voelen als iemand ze in hun moedertaal aanspreekt en uitleg geeft. Hier ligt onze kracht. Zorgen voor een veilig klimaat, zodat leerlingen echt tot leren kunnen komen.” Volgens haar is dat essentieel om escalatie of misverstanden te voorkomen. “Zo heeft het programma een preventief karakter.”
Wanneer één gesprek alles verandert
De impact van die aanpak wordt zichtbaar in concrete verhalen. Orthopedagoog-Generalist Ynske vertelt over een Somalisch jongetje dat nooit sprak op school. Toen een Somalisch sprekende professional uit de expertiseschil de school bezocht, gebeurde er iets bijzonders. “De mond van het jongetje viel open en hij zei: ‘Spreek jij ook Somalisch?’ Dat was de eerste keer dat de juf zijn stem hoorde.”
Dat laat zien dat ook bij kinderen een kleine interventie een groot verschil kan maken. GZ-psycholoog Hedwig vertelt over een jongen die uit een oorlogsgebied was gevlucht. Iedere keer als iemand in de klas een vinger opstak, kroop hij onder zijn stoel. Een Syrische professional ging met hem in gesprek. “Toen zei het jongetje: ‘Ik ben bang dat als ze omhoog wijzen, er bommen naar beneden vallen.’” Nadat de professional van Samen Leren in Diversiteit had uitgelegd dat kinderen in Nederland hun vinger opsteken als ze het antwoord weten, veranderde alles. “Een week later kwam zij terug en zat hij heel trots met zijn vinger omhoog in de klas.”
Misverstanden met grote gevolgen
Niet alleen kinderen, ook ouders zijn gebaat bij ondersteuning door de expertiseschil. Volgens Hedwig gebeurt hier meer dan alleen vertalen. “Onze professionals kunnen naar ouders luisteren in hun moedertaal. Dat zorgt voor herkenning en begrip. Zo ontstaat samenwerking en verbinding.”
Najat noemt het “cultuurtolk zijn”. “Alleen al het startgesprek waarin we met ouders aan tafel zitten, levert veel op. Niet alleen de letterlijke vertaling, maar het gaat vooral over vertalen van de context waarin iemand is opgegroeid. De culturele achtergrond bepaalt mee hoe wij dingen ‘verstaan’. Door hier betekenis aan te geven, kun je miscommunicatie op tijd tackelen.”
Dat voorkomt soms ingrijpende misverstanden. Zo vertelt Eline over een jongen in het speciaal basisonderwijs die volgens de school klaar was voor een terugkeer naar het reguliere onderwijs. Zijn moeder dacht echter dat haar zoon van school werd gestuurd. Pas toen een ondersteuner uit het expertiseteam aansloot, werd duidelijk dat het juist positief nieuws was.
Ouders die weer binnenkomen
Het programma investeert in laagdrempelige ondersteuning voor ouders. Binnen de samenwerkingsverbanden primair onderwijs is een ouder- en kindsteunpunt opgezet waar ouders kunnen mailen, bellen of langskomen. Daarnaast is er een oudertraining (‘Ouders in positie; leven in Nederland’) in zeven talen ontwikkeld.
De effecten zijn concreet. “‘Nu durf ik me weer aan te melden als vrijwilliger in de school,’ zei een moeder na een gesprek,” herinnert Hedwig zich. Verborgen talenten van ouders worden hierdoor zichtbaar. Najat vertelt over een Syrische moeder die jarenlang niet in beeld was bij school, omdat alleen met de vader werd gesproken. “Toen bleek dat die vrouw achter de schermen heel veel meedacht, maar dit werd niet gezien.”
Kansengelijkheid als gezamenlijke opdracht
Het programma is ontwikkeld in samenwerking met en gefinancierd door ASML. Naast ondersteuning in de praktijk richt het zich ook op bewustwording binnen scholen. Leerkrachten krijgen trainingen in cultuursensitief werken en managementteams kunnen een assessment doen om hun eigen blik te onderzoeken. De uitkomsten zijn soms confronterend. “Ik heb een keer letterlijk iemand horen zeggen: het was voor mij shocktherapie,” vertelt Najat. “Ze dacht dat ze openstond voor iedereen, maar was toch geschrokken door de uitslag.”
Cultuursensitief lesgeven vraagt dus iets van scholen, maar ook van professionals zelf. “Wees nieuwsgierig en durf kwetsbaar te zijn,” is een uitgangspunt binnen Samen Leren in Diversiteit. “Als je je eigen vooroordelen durft te herkennen, kom je samen verder.”
Uiteindelijk is dat waar Samen Leren in Diversiteit naar streeft: de brug slaan tussen de school en thuiscultuur en samen zorgen dat kinderen, ouders en scholen elkaar weer begrijpen. Zo voelt ieder kind en ouder zich welkom, worden alle kinderen gezien en krijgen ze de kans hun talenten te ontwikkelen.
Meer weten
Website: Samen Leren in Diversiteit
LOWAN-webinar: ‘Een goede start van het schooljaar met cultuur-responsief werken’