Ramadan op school: ervaringen van onderwijsprofessionals Lyla, Daniëlle en Carmen

Op 17 februari start de Ramadan, een belangrijke maand voor veel moslimleerlingen en hun families. Maar hoe ga je als nieuwkomersschool om met kinderen die vasten? Wat vraagt dit van het team, het onderwijsprogramma en het schoolklimaat? En wat zijn de uitdagingen? We spraken met drie onderwijsprofessionals, Lyla Taha, Daniëlle Stassen en Carmen Aarssen, over hun ervaringen.

Wat is de Ramadan?

De Ramadan is de negende maand van de islamitische kalender. Tijdens deze maand vasten veel moslims van zonsopgang tot zonsondergang: ze eten en drinken overdag niet. Het vasten is bedoeld als moment van bezinning, discipline en verbondenheid, en gaat over meer dan alleen niet eten of drinken. Het is een tijd waarin aandacht is voor geloof, saamhorigheid, vrijgevigheid en zorg voor elkaar.

Kinderen zijn binnen de islam niet verplicht om te vasten. Toch kiezen sommige kinderen er, vaak in samenspraak met hun ouders, voor om (gedeeltelijk) mee te doen. Dat vraagt op school om afstemming, begrip en flexibiliteit.

Lyla vertelt: “Kinderen mogen vasten als zij dat willen, maar als we merken dat kinderen er last van hebben dan bespreken we dat met ouders.” Ook op de school van Daniëlle en Carmen ligt de keuze voor het vasten bij de ouders en kinderen zelf. Carmen: “Leerlingen geven zelf aan of ze willen eten tijdens de Ramadan. Sommigen vasten als een volwassene en sommigen vasten enkel op bepaalde dagen van de week. Sommige kinderen kiezen ter plekke of ze die dag willen vasten of niet.”

Rekening houden binnen het onderwijsprogramma

Binnen de teams wordt er open en respectvol met de Ramadan omgegaan. Sommige collega’s vasten zelf, wat bijdraagt aan onderling begrip. Daarnaast is de Ramadan vaak erg zichtbaar in de scholen. Bijvoorbeeld met posters door het gebouw, berichten aan ouders via de schoolapp en aandacht in de ouderkamer. Ook wordt praktisch meegedacht: bij traktaties of schoolfruit krijgen vastende leerlingen het eten mee naar huis, zodat zij dit later kunnen eten.

Hoewel er rekening wordt gehouden met de Ramadan, blijft het onderwijsprogramma in grote lijnen hetzelfde. “Natuurlijk houd je er rekening mee, maar in principe passen we het programma niet aan,” vertelt Daniëlle. Het onderwijs moet doorgaan. Wel wordt er bewust gepland. Zo legt Carmen uit dat bepaalde thema’s, zoals eten en maaltijden, niet tijdens de Ramadan worden aangeboden. Tijdens het thema ‘Feest’ is er juist wél aandacht voor Ramadan, net als voor andere vieringen. Dat gebeurt op verschillende manieren: van gesprekken en creatieve opdrachten tot presentaties van leerlingen.

Uitdagingen in deze periode

De vastenperiode vraagt om alertheid. “Zeker als het warm is, merk je dat aan de energie van de vastende kinderen en soms ook aan de sfeer in de klas,” vertelt Daniëlle. Carmen herkent dat beeld: “Het is een mix van saamhorigheid en trots, maar kinderen zijn soms ook wat sneller prikkelbaar. Ze hebben vaak minder energie, vanwege afwijkende slaapmomenten en doordat ze overdag niet eten.”

Ze gaat verder: “Wanneer een leerling duidelijk hinder ondervindt van het vasten, gaat de school in gesprek met ouders. Soms blijkt dan dat het vasten niet perse vanuit huis gestimuleerd wordt, maar dat een kind graag mee wil doen met klasgenoten. Ook dan gaan we het gesprek aan.”

Tips voor andere onderwijsprofessionals

Voor andere onderwijsprofessionals hebben de geïnterviewden een duidelijke boodschap: neem de Ramadan serieus. Toon interesse, blijf in gesprek met ouders en leerlingen en geef ruimte aan verhalen. Zoals Carmen het verwoordt: “Het kan ver van jezelf afstaan, maar voor leerlingen is het een heel belangrijke maand. Door het te zien en er ruimte voor te maken, erken je een belangrijk deel van hun identiteit.”

Samen toeleven naar het Suikerfeest

Op vrijdag 20 maart start het Suikerfeest. Dit is de afsluiting van deze bijzondere periode. Carmen: “Er hangt altijd een bepaalde fijne sfeer in de school rond deze tijd. Ik kan vooral echt genieten van de opgewonden koppies als het Suikerfeest bijna in zicht is. Het is ook de periode waarin leerlingen elkaars cultuur ontdekken, waardoor er herkenning is en nog meer begrip voor elkaar ontstaat. Leerlingen zijn heel trots als ze over Ramadan vertellen. Soms komen kinderen speciaal op hun verlofdag naar school om toch even hun mooie kleding te showen en het team te trakteren op iets lekkers!”

Daniëlle beaamt dit. “De Ramadan heeft ook echt een positieve uitwerking op het respect voor elkaar en leren over elkaar.”

Door aandacht te hebben voor de Ramadan en ruimte te geven aan de verhalen van leerlingen, ontstaat er begrip, verbondenheid en respect. Zo wordt de school een plek waar verschillen er mogen zijn en waar leerlingen zich gezien voelen.