Waar begin je met het implementeren van de LOWAN-leerlijnen? Dat is een vraag waarop het antwoord per schoolteam kan verschillen. Dit heeft te maken met de verschillende facetten van het werken met de LOWAN-leerlijnen. Lees hieronder wat je kunt doen om met behulp van het stappenplan focus te aan te brengen bij de implementatie, gevolgd door 6 tips en een aantal uitspraken van scholen die je voorgingen.

Cyclisch werken met het stappenplan

Werken met de LOWAN-leerlijnen doe je cyclisch met het stappenplan LOWAN-leerlijnen die gelijktijdig een overzicht zijn van de verschillende facetten van het werken met de leerlijnen. Je kunt het stappenplan als uitgangspunt nemen om na te gaan wat jouw school al doet met betrekking tot de werkwijze van de leerlijnen.

De stappen:

• Stap 1A: Beginsituatie bepalen
• Stap 1B: Doorstroomperspectief eerste jaar bepalen
• Stap 1C: Doelen plannen
• Stap 2:  Onderwijsaanbod afstemmen
• Stap 3:  Monitoren
• Stap 4: Evalueren en bijstellen

De stappen 1C, 2, 3 en 4 worden cyclisch herhaald om op die manier zicht te krijgen op ontwikkeling van de leerling: cyclisch werken met het stappenplan LOWAN-leerlijnen

Focus aanbrengen

Bij het implementeren is het belangrijk om focus aan te brengen. Zo wordt duidelijk waar de school naartoe werkt en kunnen zij een passend plan maken. Het kan gaan om een kleine verbetering, versterking van een bestaande aanpak of toch een nieuwe werkwijze. Onderstaand voorbeeld laat zien hoe je focus kunt aanbrengen met behulp van het stappenplan van de LOWAN-leerlijnen.

De schoolleider en de kwaliteitscoördinator onderzoeken eerst samen hoe het schoolteam invulling geeft aan iedere stap. Op die manier krijgen zij helder waar de school staat in het werken met de LOWAN-leerlijnen. Zo kan het zijn dat zij nog moeten verdiepen in onderwijsaanbod afstemmen en minder op de stappen ‘Beginsituatie bepalen’ en ‘Doorstroomperspectief eerste jaar bepalen’. Het kan ook zijn dat juist het bepalen van de beginsituatie versterkt moet worden, zodat het doorstroomperspectief voor het eerste jaar beter onderbouwd kan worden.  Dan vraagt dat om een andere focus bij de implementatie van de LOWAN-leerlijnen.

Zijn de speerpunten duidelijk? Ga dan na welke verdieping van kennis nodig is en wat daarvoor van binnen of buiten de school nodig is (Onderwijskennis, 2024). Maak inzichtelijk hoe jullie dit gaan vertalen naar de onderwijspraktijk, oefen samen en ondersteun elkaar. Ga cyclisch na of een stap is gerealiseerd om naar een volgende te gaan.

De 6 tips

Gesprekken met verschillende scholen over het implementeren van LOWAN-leerlijnen hebben waardevolle input geleverd. Hieruit zijn overkoepelende tips gekomen om met jullie te delen. Deze scholen hebben de leerlijnen inmiddels volledig geïmplementeerd of zijn nog bezig met de laatste stappen, want implementeren is mogelijk een proces van meerdere jaren. Bekijk onderstaande tips en ga na welke toepasbaar zijn op jouw school.

Tip 1: Gezamenlijk oriënteren op de LOWAN-leerlijnen
Ga met het team na wat de LOWAN-leerlijnen zijn, wat herkenbaar is en waarom deze helpend zijn in het onderwijs aan nieuwkomers. Hiermee creëer je een gedeelde mindset die vervolgens bijdraagt aan het invoeren van de leerlijnen.

Tip 2: Vergelijk huidige werkwijze met de LOWAN-leerlijnen
Breng de huidige werkwijze in kaart en ga na hoe die zich verhoudt tot het werken met de LOWAN-leerlijnen. Maak inzichtelijk wat overeenkomstig is en waar verschillen liggen. Zorg voor een implementatieplan door verschillende onderdelen weg te zetten in het schooljaarplan, zodat je focus houdt. Je kunt het ‘Stappenplan LOWAN-leerlijnen’ als uitgangspunt nemen.

Tip 3: Start met één leerlijn
Kies een vakgebied, bijvoorbeeld Mondelinge Taalvaardigheid. Ga teambreed in gesprek over de vraag: wat hebben wij nodig om aan de doelen te werken? Bekijk de doelen in de leerlijnen; deze geven niet alleen aan wat je kunt aanbieden, maar ook hóé je het kunt aanbieden. Maak een overzicht van materialen en (onderdelen van) methodes die ingezet kunnen worden.

Herhaal deze werkwijze voor andere leerlijnen/vakgebieden en hanteer iedere keer eenzelfde aanpak:

• Samen verkennen;
• Vertalen naar de eigen onderwijspraktijk;
• Uitproberen, bijstellen en verdiepen.

Zo groeit het onderwijs niet in één keer, maar doordacht en duurzaam, met steeds meer samenhang en vakinhoudelijke scherpte.

Tip 4: Ondersteun bij het plannen van doelen
Zorg voor het inzichtelijk plannen van doelen op leerlingniveau en cluster leerlingen op basis van vergelijkbare doelen. Hiermee creëer je instructiegroepen.

Tip 5: Zorg voor het in kaart brengen van de beginsituatie
Een belangrijk uitgangspunt om te werken met de LOWAN-leerlijnen is de individuele beginsituatie van de leerlingen. Ga na of deze al goed in kaart wordt gebracht of dat dit scherper kan. Een goed inzicht in de beginsituatie helpt om passende (streef)doelen te formuleren met hoge verwachtingen. Dit vormt het doorstroomperspectief en biedt richting en houvast voor het onderwijs en de ontwikkeling van de leerling.

Tip 6: Blijf in gesprek
De doelen in de LOWAN-leerlijnen zorgen voor gesprekstof en maken dat er vragen komen zoals: Wanneer vinden we dat een doel is behaald? Als een leerling de doelen heeft behaald, kan ik dan doorgaan? De leerlingenpopulatie is veranderd en mijn onderwijsaanbod lijkt niet meer passend; wat nu?

Enkele uitspraken van onderwijsprofessionals

• Focus op doorstroomperspectief, die in samenspraak met de IB-er wordt bepaald.
• Hoe je implementeert en waar je begint, hangt af van je team.
• Duidelijkheid; hier gaan we naartoe.
• Inzicht dat er soms meer versneld door de leerstof moet worden gegaan.
• We kijken kritischer naar wat we moeten aanbieden.
• Wij zijn meer gaan kijken naar het kind en hebben hogere verwachtingen.
• We kijken nu vanuit het doel en niet vanuit de methode.
• De doelen helpen om het kind goed in beeld te brengen.