Expertise dichtbij de school: zo ondersteunen ECA en ECAG nieuwkomers

Een nieuwkomersleerling stroomt door van de taalklas naar een reguliere groep. En dan? De leerling moet de Nederlandse taal nog volop ontwikkelen, terwijl de rest van de klas verdergaat met rekenen, spelling, wereldburgerschap en alle andere vakken. Juist op dat moment kan het misgaan: een leerling krijgt een aangepast programma, werkt buiten de klas en raakt steeds verder verwijderd van de groep. 

Dat willen het Expertisecentrum voor Anderstaligen Groningen (ECAG) en het Expertisecentrum voor Anderstaligen Emmen (ECA) voorkomen. Hun uitgangspunt is helder: een taalachterstand betekent niet automatisch dat een leerling de lesstof niet aankan. Daarom helpen zij reguliere scholen om nieuwkomers zo veel mogelijk mee te laten doen met hun leeftijdsgenoten, met waar nodig taalsteun en passende begeleiding.  

In dit artikel delen Jolijn Sturing (ECAG) en Gemma Gans, Mila Telfah-Arling en Nicole Huls-Van Rooij (ECA) hoe ze dit aanpakken.  

ECAG: ondersteuning begint vóór de overstap

Voor het ECAG begint de ondersteuning al voordat een leerling op de nieuwe school start. Vanuit het primair onderwijs werken medewerkers als schakelcoaches. Zij nemen bij iedere leerling die doorstroomt van de schakel- of taalklas naar een reguliere school contact op met de ontvangende school. Samen kijken ze naar de doorgaande leerlijn, de onderwijsbehoeften van de leerling en welke ondersteuning per vakgebied nodig is. Vervolgens wordt een persoonlijk ondersteuningsplan opgesteld. 

“Voorheen merkten we dat het niet altijd even goed ging,” vertelt Jolijn. “Ik vond het heel frustrerend om te zien dat leerlingen na een jaar in mijn taalklas doorgingen naar een reguliere groep en zich vervolgens niet verder ontwikkelden. Als ik een paar maanden later terugkwam, waren ze helemaal vastgelopen.” 

Daarom werkt het ECAG bewust preventief. De ondersteuning stopt bovendien niet op de eerste schooldag. Via een schakelarrangement blijft het ECAG twintig weken betrokken. De schakelcoaches houden contact met de school en monitoren de ontwikkeling van de leerling. Ook beheren en delen zij gemeentelijk subsidiebudget, waarmee scholen in de eerste twintig weken extra ondersteuning in de reguliere klas kunnen organiseren. 

Naast de begeleiding van individuele leerlingen zet het ECAG ook in op deskundigheidsbevordering. Dat gebeurt via adviesgesprekken, consultgesprekken, lesbezoeken, scholingsbijeenkomsten en teamtrainingen. Ook werkt het centrum aan NT2-leernetwerken. 

“Onze opdracht is om kansrijk en passend onderwijs voor nieuwkomers te ondersteunen en deskundigheid in de scholen te brengen,” zegt Jolijn. “Zodat een expertisecentrum op termijn eigenlijk niet meer nodig is.” 

ECA: kennis brengen naar de school

Ook bij het ECA staat de overgang van de taalklas naar het reguliere onderwijs centraal. Daarnaast richt het centrum zich op het versterken van NT2-kennis binnen basisscholen in de gemeente Emmen. 

Medewerkers gaan de scholen in en bespreken met leraren wat goed gaat en waar nog kansen liggen. Ze geven praktische handreikingen, verzorgen teamtrainingen en ondersteunen scholen in de gemeente Emmen bij het ontwikkelen van een NT2-visie en taalbeleid. “We observeren leraren en adviseren ze hoe ze het beter kunnen aanpakken in de klas,” vertelt Nicole. “Daarnaast geven we teambrede scholingen.” 

“Ons doel is preventief werken,” vertelt Mila. “We willen ervoor zorgen dat de juiste kennis op de nieuwe school aanwezig is voordat de NT2-leerling daar start. Zo zorgen we dat de leerling in de klas meedraait en niet op de gang werkt met een eigen werkpakket.” 

De ondersteuning gaat daarmee verder dan één leerling. Samen met scholen bouwen de medewerkers aan duurzame expertise, zodat de kennis over het begeleiden van NT2-leerlingen steeds meer binnen de school zelf beschikbaar is. Scholen kunnen het ECA bovendien laagdrempelig benaderen met hun vragen. 

“De hulpvragen waarmee scholen komen, zijn breed,” vertelt Gemma. “Soms gaat het om een concrete vraag over NT2-didactiek of de manier waarop taalsteun in een les kan worden aangeboden. Maar de expertise van het ECA wordt ook gevraagd bij oudercontact, cultuurverschillen en traumasensitief onderwijs.” Ook vanuit de peuteropvang en het kleuteronderwijs komen vragen. Daarnaast is er aandacht voor belangrijke overgangsmomenten, zoals de overstap van groep 8 naar het voortgezet onderwijs. 

Leraren kunnen vaak meer dan ze denken

In hun begeleiding merken de expertisedelers dat leraren zichzelf soms onderschatten. “Het valt me op dat veel leraren onbewust bekwaam zijn,” zegt Nicole. “Het is dan onze taak om ze duidelijk te maken: je pakt heel veel dingen al heel goed aan.”  

Leraren kunnen zich handelingsverlegen voelen wanneer ze een nieuwkomer in de klas krijgen. De expertisecentra proberen daarom niet alleen praktische kennis te bieden, maar ook vertrouwen. “Leraren voelen zich hierdoor echt gerustgesteld. Zij leren ook dat taalverwerving tijd kost,” vertelt Jolijn.  

Volgens Mila spelen verwachtingen daarbij een belangrijke rol.  “We zien vaak dat de leerling een eigen programma krijgt en op de gang aan de slag moet. De achterstand in de Nederlandse taal wordt gezien als een teken dat het niveau te laag is. Maar haal je de taalbarrière weg, dan blijkt vaak dat een leerling de reken- of denkvaardigheden gewoon heeft.”  

“Daarom adviseren wij scholen om nieuwkomersleerlingen juist zo veel mogelijk met de leeftijdsgroep mee te laten doen,” vertelt Jolijn. “Geef leeftijdsadequaat onderwijs, maar bied daarbij taalsteun.”  

Gemma benadrukt dat die aanpak veel breder werkt. “Wat goed is voor een nieuwkomersleerling, is eigenlijk goed voor alle kinderen. Ook taalzwakke leerlingen of leerlingen met een taalontwikkelingsstoornis profiteren hiervan.”  

Zichtbaar, dichtbij en preventief

Wat is volgens de expertisedelers de meest effectieve manier om kennis te delen? Vooral door zichtbaar en laagdrempelig te zijn. Een leerkracht moet gemakkelijk even kunnen overleggen, een expert moet kunnen meekijken in de klas en scholing moet aansluiten bij de dagelijkse praktijk. “Zichtbaar zijn en op een laagdrempelige manier benaderbaar,” noemt Mila als belangrijk uitgangspunt. 

Ook teamtrainingen werken goed, vooral als ze een vervolg krijgen. “Een teamtraining met vervolgbezoek(en), op teamniveau én op leerkrachtniveau in de loop van het schooljaar, werkt goed,” vertelt Jolijn. “Dan kun je terugkomen op wat er is besproken, meekijken in de praktijk en samen verder bouwen.” 

De overgang van de taalklas naar het reguliere onderwijs is daarbij een belangrijk moment. Door vóór de start al kennis te delen, weten leerkrachten wat ze kunnen verwachten en hoe ze de leerling kunnen ondersteunen. 

Eén gezamenlijke ambitie

Hoewel ECA en ECAG hun ondersteuning op een eigen manier organiseren, is de ambitie hetzelfde: scholen sterker maken in het onderwijs aan nieuwkomers. Tijdens de LOWAN-regionale studiedagen presenteerden beide expertisecentra hun werkwijze aan andere gemeenten. Dat leidde tot veel vragen en uitwisseling. “We spraken ook collega’s die zeiden: wij hebben dit nog helemaal niet. Misschien moeten wij hier ook eens over in gesprek,” vertelt Nicole. 

De aanpak van ECA en ECAG is niet één-op-één over te nemen, maar hun ervaringen laten wel zien wat volgens hen belangrijk is: werk preventief, zorg dat expertise dichtbij scholen beschikbaar is en investeer niet alleen in individuele leerlingen, maar ook in de professionals die iedere dag voor de klas staan. 

Hun uiteindelijke wens is dat onderwijs aan nieuwkomers steeds meer vanzelfsprekend onderdeel wordt van het reguliere onderwijs. “Dat elke leerkracht op de hoogte is van de onderwijsbehoefte van een nieuwkomer,” zegt Jolijn. “En dat het heel normaal is om je onderwijs passend en taalgericht te maken voor een nieuwkomer.” 

Mila vat de gezamenlijke ambitie eenvoudig samen: “Uiteindelijk willen we allemaal hetzelfde: dat nieuwkomers op reguliere scholen dezelfde kansen krijgen als kinderen die al hun hele leven in Nederland wonen.”

Bekijk webpagina Nieuwkomers in regulier