Kabinet trekt bekostiging voor nieuwkomers gelijk

Staatssecretaris Judith Tielen (Funderend Onderwijs en Emancipatie) schetst in een brief aan de Tweede Kamer de contouren van een wet voor het onderwijs aan nieuwkomers. Daarnaast doet zij aanpassingen in de bekostiging. LOWAN-PO en de PO-Raad vinden deze stappen belangrijk voor het werken aan goed onderwijs aan nieuwkomers.

De staatssecretaris kondigt in een brief aan de Tweede Kamer onder andere aan dat de aanvullende bekostiging nieuwkomers in het primair onderwijs vanaf 1 januari 2028 wordt vereenvoudigd. Dit betekent dat schoolbesturen in het primair onderwijs vanaf dat kalenderjaar geen aanvraag meer hoeven te doen voor de bekostiging.

Door deze overstap worden onder andere de bekostigingscategorieën asielzoeker en overige vreemdeling in het primair onderwijs gedeeltelijk gelijkgetrokken: per 1 januari 2028 krijgen schoolbesturen voor alle nieuwkomers twee jaar aanvullende bekostiging. De bedragen in het tweede jaar zijn voor alle nieuwkomers gelijk. In het eerste jaar blijft een onderscheid bestaan, maar wordt dit kleiner. Voor de wijzigingen is al 28,6 miljoen euro gereserveerd op de OCW-begroting.

LOWAN-PO en de PO-Raad zijn blij met de voornemens van het kabinet. Wij pleiten er al lang voor om de ongelijke bekostiging gelijk te trekken. Daarnaast zorgt de vereenvoudigde bekostiging ervoor dat de administratieve werkdruk daalt. Ook daar vragen wij al lang aandacht voor.

Staatssecretaris schetst contouren voor wettelijke verankering

Het kabinet wil met een wet het onderwijs aan nieuwkomers beter organiseren. In de Kamerbrief erkent de staatssecretaris de noodzaak om het onderwijs aan nieuwkomers in de wet te verankeren. Uit onderzoek blijkt dat scholen, gemeenten, leraren en partijen in de asielketen niet goed weten ‘wat er van hen verwacht wordt op het gebied van onderwijs aan nieuwkomers waardoor de onderwijskwaliteit onder druk staat, en het niet altijd duidelijk is wie aan zet is’.

Het doel van de wet is daarom ‘dat nieuwkomers dichtbij hun (tijdelijke) woonplaats, volwaardig en gelijkwaardig toegang hebben tot een inclusieve leeromgeving, waarin zij gezien worden en samen met klasgenoten leren.’ De wet moet er ook voor zorgen dat het onderwijs aan deze kinderen beter te organiseren is voor schoolorganisaties, schoolteams, gemeenten en samenwerkingsverbanden. Tielen doet hiervoor op vier thema’s voorstellen:

1. Borging van het aanbod van onderwijs

   De staatssecretaris wil inzetten op een ‘soepele doorstroom en doorlopende leerlijn op een passende onderwijsplek, zodat de kwaliteit van het onderwijs omhooggaat’. Dit wil ze realiseren door er onder andere voor te zorgen dat nieuwkomers waar mogelijk zo snel mogelijk het bestaande Nederlandse curriculum volgen. Ook worden er procesafspraken gemaakt over onder andere het doorstroomperspectief van iedere leerling.

2. Organiseerbaarheid van het onderwijs

   De nieuwe wet moet er ook voor zorgen dat regionale samenwerking van het onderwijs aan nieuwkomers geborgd wordt, bijvoorbeeld door een overlegplicht en een verplichte regionale visie op het onderwijs aan nieuwkomers. Tielen wil daarnaast dat de onderwijsvoorzieningen voor nieuwkomers een zichtbare plekbare plek krijgen in het bekostigde stelsel. Zo kunnen het ministerie en de inspectie ‘beter toezicht houden op deze locaties en deze kunnen ondersteunen bij de specifieke vraagstukken’. De staatssecretaris wil bovendien het zicht op leerlingniveau vergroten. Daarmee wordt het zicht op kinderen in de asielopvang beter en wordt het makkelijker om bij een schoolwissel gegevens van kinderen uit te wisselen.

3. Een vorm van noodinstrument blijft mogelijk

   Soms lukt het niet om onderwijs aan nieuwkomers te organiseren. Hiervoor bestaat nu nog de tnv-wet, waarmee scholen kunnen afwijken van eisen rondom bevoegdheden, onderwijsinhoud en onderwijstijd. Deze wet vervalt in oktober 2028.  In de nieuwe wet wil Tielen er rekening mee houden dat er een noodinstrument moet zijn om op terug te vallen. Voor de tussenperiode wil zij de tnv-wet verlengen.

4. Bekostiging in balans

   We zien nu dat expertise rond het onderwijs aan nieuwkomers verdwijnt als het aantal nieuwkomersleerlingen in een regio afneemt. De staatssecretaris ziet dat het belangrijk is om ervoor te zorgen dat deze expertise stabiel blijft, terwijl het onderwijs op- en afgeschaald kan worden als dat nodig is. Daarom zoekt zij naar een budgetneutrale aanpassing in de bekostiging om dit meer in balans te brengen.

We blijven betrokken

LOWAN-PO en de PO-Raad waren de afgelopen jaren volop met het ministerie in gesprek over deze wetscontouren. Wij zijn blij dat het kabinet deze nu aankondigt. De komende periode denken we mee over de verdere uitwerking van het wetsvoorstel.

Samen met onze partners blijven wij ons tijdens deze gesprekken inzetten voor een solide en structurele bekostiging van het onderwijs aan nieuwkomers. Alleen dan kunnen scholen de noodzakelijke expertise behouden en verder ontwikkelen. Zo werken we samen aan goed onderwijs en eerlijke kansen voor alle leerlingen die nog maar kort in Nederland zijn.