Cultureel responsief werken: ouders als specialist

Scholen hoeven niet altijd buiten de deur op zoek naar kennis over cultuur en taal. Op AZC-basisschool Prinsenbos ontdekten Kristel Borghs en Carmen Aarssen dat een groot deel van die expertise al op school aanwezig is: bij ouders. Door ouders niet alleen te informeren, maar juist als specialist en gelijkwaardige partner te betrekken, ontstond meer ruimte voor ontmoeting, wederzijds begrip en samen leren. Een aanpak die volgens Kristel en Carmen veel oplevert voor leerlingen, ouders én het schoolteam.

LOWAN-PO ondersteunt scholen hierbij met een nieuwe pagina over cultureel responsief werken. Daarnaast verzorgt Ria Goedhart op 22 september van 15.30 tot 16.30 uur het webinar ‘Een goede start van het schooljaar met cultuurresponsief werken’.

Van zenden naar samen leren

Bij Prinsenbos was samenwerking met ouders altijd al belangrijk. Zo is er een ouderkamer waar ouders en school elkaar laagdrempelig ontmoeten. Toch merkte het team dat de communicatie vaker bestond uit informatie geven.

Tijdens het doorlopen van het traject “de Taalvriendelijke School” werd voor het team bevestigd hoe belangrijk het is om de thuistaal en culturele achtergrond van leerlingen te benutten. Tegelijkertijd ontstond er een breder inzicht: de echte experts waren al aanwezig op school. “We vroegen ons af waarom we steeds mensen van buiten uitnodigden om iets te vertellen over een cultuur of land. Die expertise hebben we eigenlijk gewoon in huis: bij onze ouders.”

Dat idee vormde het begin van een andere manier van samenwerken. “We begonnen heel laagdrempelig. Leerkrachten gingen tijdens studiedagen in kleine groepjes bij ouders thuis op bezoek.” Ouders vertelden over hun cultuur, onderwijssysteem en de dingen die hen opvielen in Nederland. Ze deelden foto’s, muziek, verhalen, eten en soms ook persoonlijke ervaringen over hun herkomstland.

Inmiddels wordt die expertise ook binnen de school ingezet. Tijdens studiedagen geven ouders bijvoorbeeld presentaties over hun thuisland en thuiscultuur. Vervolgens gaat het schoolteam met hen in gesprek.

Wat levert het op?

Deze aanpak zorgt voor meer wederzijds begrip. Leerkrachten krijgen meer inzicht in de achtergronden van leerlingen en begrijpen beter waarom kinderen en ouders soms anders reageren dan verwacht. Daardoor kunnen zij beter aansluiten bij wat leerlingen nodig hebben. Ook voelen leerlingen en ouders zich meer gezien en weten zij de school makkelijker te vinden.

Volgens Kristel en Carmen verrijkt het niet alleen het contact met ouders en leerlingen, maar ook het schoolteam: “Je gaat anders kijken naar wat je zelf normaal vindt. Het helpt om kinderen beter te begrijpen en vanuit verschillende perspectieven naar situaties te kijken.”

Maar het levert nog meer op. Kristel en Carmen zien regelmatig hoe ontmoeting tussen ouders tot onverwachte verbindingen leidt.

Een mooi voorbeeld daarvan ontstond tijdens een activiteit waarbij ouders een lied leerden om voor te dragen tijdens een viering. “Je zag ouders die elkaar daarvoor nauwelijks kenden met elkaar in gesprek gaan. Ze ontdekten overeenkomsten, werden nieuwsgierig naar elkaars achtergrond en bouwden een band op.” 

Tips voor andere scholen

De belangrijkste les? Investeer in de relatie met ouders en wees oprecht nieuwsgierig. “Stel vragen in plaats van aannames te doen,” aldus Kristel en Carmen. “Ouders willen graag delen als je daar ruimte voor maakt. Vanuit een gelijkwaardige relatie leer je van elkaar en kun je samen verder ten behoeve van het kind.”

Ook het regelmatig uitvoeren van een populatiescan helpt. Zo blijf je zicht houden op de achtergronden en behoeften van de leerlingen en ouders in je school, waardoor je je aanpak steeds opnieuw kunt afstemmen op de praktijk.

Kristel en Carmen hebben nog een aantal praktische adviezen voor scholen die cultuur responsiever willen werken:

• Investeer eerst in de relatie met ouders.
• Maak bewust tijd en ruimte voor ontmoeting.
• Stel vragen en wees nieuwsgierig.
• Gebruik een populatiescan om inzicht te krijgen in de achtergronden en behoeften van gezinnen.
• Maak gebruik van een brugfunctionaris als die aanwezig is.
• Zoek ook naar overeenkomsten en kansen in plaats van naar verschillen.
• Blijf flexibel in je activiteiten, want iedere ouderpopulatie vraagt iets anders.

Meer weten?

Wil je meer leren over cultureel responsief werken en inspiratie opdoen voor je eigen onderwijspraktijk?

• Meld je aan voor het webinar van Ria Goedhart op 22 september van 15.30 tot 16.30 uur.
• Bekijk onze nieuwe pagina over cultureel responsief werken.
• Doe de populatiescan en ontdek welke achtergronden en behoeften er binnen jouw schoolpopulatie leven.