Het Migratiepact: wat verandert er voor scholen?

Vanaf 12 juni 2026 treedt het Europese Asiel- en Migratiepact in werking. Dit pakket aan Europese afspraken moet zorgen voor een meer uniforme en efficiënte aanpak van asiel en migratie binnen de Europese Unie. Wat zijn de belangrijkste veranderingen? En wat betekent dit voor de onderwijspraktijk?

Asiel- en Migratiepact

Door middel van het Europese Asiel- en Migratiepact wil de Europese Unie het asielbeleid harmoniseren. Doel is om verschillen tussen lidstaten te verkleinen en processen efficiënter en voorspelbaarder te maken. Er zijn hiervoor verschillende afspraken gemaakt.

Een van de kernpunten van het pact is het versnellen van de asielprocedure. Aanvragen worden sneller behandeld, onder meer door uitgebreidere grensprocedures. Asielzoekers uit landen met een lage kans op verblijf kunnen al aan de buitengrens een versnelde procedure doorlopen. Dit betekent dat de totale verblijfsduur in de asielketen in veel gevallen korter wordt, zowel bij het verlenen als bij het afwijzen van een aanvraag.

Andere belangrijkste veranderingen

• Screening en registratie aan de buitengrens. Bij aankomst in de EU worden asielzoekers verplicht gescreend. Daarbij wordt gekeken naar identiteit, veiligheid en gezondheid. Ook wordt registratie uitgebreid, onder andere via een versterkt Europees datasysteem.
• Verdeling binnen Europa. Het pact introduceert een zogenoemd solidariteitsmechanisme; als een land veel asielaanvragen krijgt moeten lidstaten helpen. Zij dragen in dat geval bij aan de opvang van asielzoekers, bijvoorbeeld door mensen over te nemen, financiële steun te bieden of operationele hulp te leveren. De bestaande Dublinregels blijven grotendeels in stand: het land waar iemand de EU binnenkomt, behandelt de aanvraag meestal.
• Meer nadruk op terugkeer. Voor mensen van wie de asielaanvraag wordt afgewezen, komt er meer nadruk te liggen op terugkeer. Procedures worden gestroomlijnd en samenwerking tussen landen wordt geïntensiveerd.

Nieuwe Nederlandse wetgeving

Om het Europese Asiel- en Migratiepact uit te voeren, heeft de Nederlandse regering de Uitvoerings- en implementatiewet Asiel- en migratiepact 2026 opgesteld. Deze wet wijzigt de Vreemdelingenwet 2000 en enkele andere wetten en treedt gelijktijdig met het pact in juni 2026 in werking. Belangrijke elementen zijn:

• Invoering van een tweestatusstelsel. De regering kiest ervoor een tweestatusstelsel in te voeren: een onderscheid tussen een tijdelijke en een meer permanente status voor vluchtelingen. Dit maakt onderdeel uit van de nationale invulling van het pact en sluit aan bij eerdere voorstellen in de Asielnoodmaatregelenwet.
• Kortere geldigheidsduur van asielvergunningen. Standaard werd een asielvergunning vaak 5 jaar verleend. De nieuwe wet maakt het mogelijk om de termijn te verkorten naar 3 jaar.
• Verscherpte voorwaarden voor nareis. De voorwaarden voor nareis worden aangescherpt (alleen directe familieleden komen in aanmerking). Ook financiële en huisvestingsvoorwaarden worden aangescherpt.
• Afschaffing van onbeperkte verblijfsvergunningen. Permanent verblijf kan worden afgeschaft. In dat geval blijven alle vergunningen tijdelijk, afhankelijk van het beschermingsniveau en de situatie in het land van herkomst. Dit kan van grote invloed zijn op het perspectief. Geen duidelijk zicht op perspectief kan veel gevolgen hebben.
• Versnelde procedures. Nationale regelgeving sluit aan bij de EU-regels voor kortere behandeltermijnen en grensprocedures, wat ook gevolgen heeft voor de verblijfsduur van asielzoekers in Nederland.

Wat betekent het Migratiepact voor scholen?

De veranderingen in de asielketen kunnen ook doorwerken in het onderwijs, met name in het nieuwkomersonderwijs. Volgens de nieuwe regels moeten minderjarige asielzoekers binnen twee maanden toegang krijgen tot onderwijs, waar dit nu maximaal drie maanden is. Dit kan invloed hebben op het moment waarop leerlingen instromen in het onderwijs.

Daarnaast kunnen snellere procedures en veranderingen in verblijfsduur samenhangen met een andere dynamiek in de instroom en uitstroom van leerlingen. Scholen kunnen hierdoor te maken krijgen met wisselingen in leerlingaantallen en samenstelling van groepen.

Afschaffing van onbeperkte verblijfsvergunning kan leiden tot geen zicht op perspectief. Het hebben van een perspectief is belangrijk voor iedereen. Het niet hebben van perspectief kan leiden tot grote onzekerheid en geen motivatie om deel te nemen aan de Nederlandse maatschappij.

De regelgeving bepaalt ook dat binnen 30 dagen wordt beoordeeld of een kind als kwetsbaar wordt aangemerkt en aanvullende ondersteuning nodig heeft. Dit kan leiden tot intensievere afstemming tussen opvanglocaties, scholen en gemeenten.

Wat doet LOWAN?

We ondersteunen het onderwijs aan nieuwkomers. Wij zijn niet een politieke organisatie. Wij hebben nauw contact met veel ketenpartners waarmee we gezamenlijk kunnen optrekken als het nieuwe beleid (schadelijke) gevolgen heeft voor kinderen en het onderwijs. Daarom vinden we het fijn om signalen te ontvangen over bovenstaande of andere zaken, indien er iets speelt.