Gesprek met Saskia Sijm: van klaslokaal naar boek

De eerste helft van de week staat Saskia Sijm voor de klas, op de andere dagen is ze kwaliteitscoördinator. Ook deelt ze haar expertise over nieuwkomersonderwijs met maar liefst 92 scholen binnen het samenwerkingsverband. Ze heeft dus een druk programma, maar toen haar gevraagd werd om een boek te schrijven over het onderwijs aan nieuwkomerskinderen, hoefde ze daar niet lang over na te denken. In Nieuwkomers in het basisonderwijs: Lesgeven met hoofd en hart combineert ze theorie en praktijk en geeft ze praktische tips. Wij spraken haar over haar boek. 

Een boek vol ervaring en passie

Nieuwkomers in het basisonderwijs is bedoeld voor iedereen die in het onderwijs werkt met nieuwkomers: leerkrachten, onderwijsassistenten, intern begeleiders en schoolleiders. “Als leerkracht merkte ik de intensiteit van het werken met nieuwkomersleerlingen,” vertelt Saskia. “Elk kind komt met zijn eigen verhaal en dat kan soms pittig zijn. Daarnaast zijn er op de scholen heel veel vragen over het begeleiden van nieuwkomersleerlingen. Toen uitgeverij Pica me benaderde met de vraag of ik hierover een boek wilde schrijven, was ik gelijk enthousiast.” 

Naast haar drukke baan als leraar en kwaliteitscoördinator, stortte ze zich vanaf september 2024 tot oktober 2025 iedere week één dag op het schrijven van het boek. “Ik wist helemaal niet hoe ik moest beginnen. Uiteindelijk zijn we na een brainstorm met de redacteur gekomen tot twaalf hoofdstukken. Voor elk hoofdstuk maakte ik een A4 met de hoofdlijnen en wat ik wilde overbrengen. Daarnaast las ik veel onderzoeken en boeken en noteerde ik verwijzingen die relevant waren voor de hoofdstukken.”  

Lesgeven met hoofd en hart: voorbeelden die raken

En toen begon het schrijven. “Ik probeerde elke week een schrijfdag te plannen,” vertelt Saskia. “Dan sloot ik me op en ging ik gewoon aan de bak.” Ze schrijft in haar boek onder meer over taal en woordenschat, klassenmanagement, trauma en didactiek. Veel theorie, gecombineerd met praktijk. 

“Het is belangrijk dat leerkrachten beseffen dat ze een ankerpunt zijn in het leven van kinderen,” vertelt Saskia. “Daarom wilde ik ook dat het boek een ondertitel kreeg: Lesgeven met hoofd en hart. Elk hoofdstuk begint met een klein tekeningetje van de hersenen en eindigt met een hartje. Het start met de theorie en sluit af met een blog over de praktijk, waarin ik echt inga op de emotie en de liefde voor het vak en deze doelgroep kinderen.” 

“De praktijkvoorbeelden zijn voor mij het mooiste,” vervolgt ze. “Het gaat erom kinderen te zien in hun potentie en kansen te geven, ongeacht hun startpunt. Kinderen nemen enorm veel kennis mee, alleen soms op een andere manier dan wij gewend zijn. Ik vertel in het boek bijvoorbeeld het verhaal van een jongetje uit Eritrea. Hij was nog nooit naar school geweest, maar hij was wel gewend om met zijn familie de bergen in te gaan, waar hij feilloos veilige routes wist te vinden en met pijl en boog kon schieten. Omdat hij nog nooit in een klas had gezeten moest hij, naast de vaardigheden die hij al had, nog veel schoolse vaardigheden leren.” 

Potentie boven startpunt

Het systeem drukt soms nog te erg op de ontwikkeling van kinderen. Een terugkerend thema in het boek is dan ook kansrijk denken. “Tijdens mijn onderzoek ontdekte ik ook dat intelligentietests vaak niet aansluiten bij nieuwkomerskinderen. De tests zijn gemaakt voor westerse kinderen en houden geen rekening met de achtergrond van nieuwkomers. Zo stellen we een vraag over windrichting en gebruiken daarbij woorden als molen en wieken. Een nieuwkomersleerling heeft hier misschien nog nooit van gehoord. Kinderen lijken daardoor lager te presteren dan ze werkelijk kunnen. En vervolgens hangen we hier een hele hoop waarde aan.” Kijk meer naar rendement, potentie, groei en ontwikkeling, raadt ze in haar boek aan.

Tips voor leraren in het nieuwkomersonderwijs

Of ze nog meer praktische tips heeft voor leraren in het nieuwkomersonderwijs? “Zet de thuistaal van kinderen in. Dat helpt ze niet alleen om hun kennis te uiten, maar helpt ook in de erkenning van hun identiteit. En zet ook zelf je taalbril op. Alles is taal en als je ieder moment gebruikt om de kinderen wat te leren, komen ze echt verder. Het kan heel simpel zijn: benoem tijdens het aantrekken van de jas van een nieuwkomerskleuter wat een rits is en dat je de jas dichtdoet.” 

Ze vraagt leraren ook om alles met compassie te doen. “Veel gezinnen hebben zoveel meegemaakt. Leg het onderwijssysteem uit, neem ouders bij de hand en laat zien dat ze welkom zijn. En weet dat kinderen die ingrijpende gebeurtenissen hebben meegemaakt soms heel heftig reageren. Het helpt dan niet om met dezelfde emotie te antwoorden. Blijf rustig en wees het anker van de leerling.” 

De eerste reacties op Nieuwkomers in het basisonderwijs zijn positief. Of er hierna nog een boek komt, weet Saskia alleen nog niet. “Op maandag, dinsdag en woensdag gaat de deur van mijn lokaal dicht en ben ik met de kinderen. En daar krijg ik toch de meeste energie van, daar ligt mijn hart.” 

Benieuwd naar Saskia’s boek?

Naar boek bij PICA de uitgever