Wat kun jij met nieuwkomers en taaldenkgesprekken in de klas?

Het LOWAN-webinar Taaldenkgesprekken in alle vakken van januari 2026, verzorgd door Anne-Christien Tammes, liet prachtig zien hoe betekenisvol het is om leerlingen hardop te laten denken en praten. Voor nieuwkomersleerlingen is dit één van de krachtigste manieren om taal te verwerven. Niet via losse oefeningen, maar doordat ze taal gebruiken terwijl ze betekenis opbouwen. Anne-Christien benadrukte dat het niet draait om foutloze formuleringen, maar om wat leerlingen willen uitdrukken. Als leerkracht ondersteun je hen hierin: je helpt leerlingen om hun gedachten steeds nauwkeuriger, rijker en duidelijker te verwoorden.

Taal, denken en burgerschap: één beweging

De kracht van taaldenkgesprekken zit in de eenvoud: een open vraag kan voldoende zijn om zowel taalontwikkeling als denkontwikkeling in beweging te zetten. Tijdens het webinar liet Anne-Christien ons zien hoe taaldenkgesprekken aansluiten bij de geactualiseerde kerndoelen Nederlands en Burgerschap. Leerlingen krijgen ruimte om taal te gebruiken, zich uit te drukken, anderen te horen en samen betekenis op te bouwen. Zo komen taal, denken en burgerschap op een natuurlijke manier samen.

Wat kun jij hier morgen mee in jouw groep met nieuwkomers?

In het webinar liet Anne-Christien een voorbeeld zien bij het thema Water. De leerlingen hadden al enige tijd met dit thema gewerkt, waardoor zij voldoende woordenschat hadden om actief deel te nemen.

De leerkracht startte het gesprek met de vraag:

“Hoe kunnen we een watertekort oplossen?”

Vanaf dat moment kregen leerlingen alle ruimte om hardop te denken. De leerkracht liet bewust stiltes vallen, zodat leerlingen woorden konden zoeken en ideeën konden vormen.

Kinderen kwamen met allerlei ideeën, zoals het verplaatsen van water van een waterrijk gebied naar een droog gebied, bijvoorbeeld met tankwagens. De leerkracht herhaalde wat een leerling probeerde te zeggen en vulde dit subtiel aan met rijkere taal. Hierdoor voelde het kind zich begrepen én kwam het in aanraking met nieuwe woorden.

Wat opviel was hoe leerlingen op elkaars ideeën voortbouwden. Ze reageerden op elkaar, vulden elkaar aan en kwamen samen tot verrassend goede oplossingen. Door te vertragen, te vragen en de focus te houden op wat leerlingen bedoelden, ontstond een rijk, veilig en betekenisvol leermoment waarin nieuwkomers konden deelnemen op hun eigen niveau.

Taaldenkgesprekken en de LOWAN-leerlijnen

Zet je taaldenkgesprekken in, dan heb je meteen een manier te pakken om jouw onderwijsaanbod te verbinden met de doelen uit de LOWAN-leerlijnen 3-8. Klik je op een icoontje achter een leerdoel op de website om een voorbeeld te krijgen, dan kom je regelmatig uit bij de websitepagina over taaldenkgesprekken.

LOWAN-leerlijn Mondelinge Taalvaardigheid

De leerling…

• kan de rol van luisteraar communicatief vervullen in situaties waarin hij zich veilig voelt 
• kan de rol van spreker communicatief vervullen in situaties waarin hij zich veilig voelt
• doet verbaal/non-verbaal actief mee aan gesprekken in kleine en of grote groepen
• gaat in op de uiting van de ander 

Taaldenkgesprekken bieden precies de rijke, functionele taalproductie, die nieuwkomers nodig hebben om een nieuwe taal te leren spreken.

Bovendien stimuleert de school leerlingen met taaldenkgesprekken ook om sociale vaardigheden en kritisch denkvaardigheden te oefenen. Dat sluit goed aan bij de school als democratische oefenplaats binnen burgerschapsonderwijs. Zorg voor een prikkelende kwestie in samenhang met een onderwerp of een maatschappelijke issue. Er is dan geen afzonderlijke burgerschapsles nodig.

Waarom dit werkt voor nieuwkomers

Taaldenkgesprekken combineren denkontwikkeling, taalverwerving en sociale interactie. Nieuwkomers krijgen ruimte om te proberen, fouten te maken, te herstellen en opnieuw te formuleren. De leerkracht ondersteunt door te herhalen, te verhelderen en taal te modelleren, terwijl de groep zorgt voor meerstemmigheid en gezamenlijke betekenisopbouw.

Zo ontstaat een krachtige leeromgeving waarin leerlingen zich taalvaardiger én zelfverzekerder ontwikkelen.

Meer weten?

• Bekijk hier het Webinar ‘Taaldenkgesprekken in alle vakken’
• Schrijf je nu in voor onze volgende gratis LOWAN-webinars:  Scholing NT2‑cursussen voor PO
• Lees hier meer over Taaldenkgesprekken
• Lees hier meer over de Leerlijnen
• Lees hier meer over Burgerschapsonderwijs