Populatiescan: wie zijn onze leerlingen? 

In november lanceerde LOWAN een nieuw instrument voor scholen in het nieuwkomersonderwijs: de populatiescan. We spraken twee schooldirecteuren over het gebruik van deze scan en wat zij hier in de praktijk aan hebben.  

Wat is de populatiescan?

Met de populatiescan kunnen scholen hun leerlingpopulatie beter in kaart brengen en ontwikkelingen in de tijd volgen. De scan focust zich niet alleen op leerlingaantallen, maar ook op bijvoorbeeld de thuistaal, het land van herkomst, het opleidingsniveau van de ouders, de woonsituatie en het aantal weken dat de leerling in Nederland is. 

LOWAN-PO-voorzitter Marieke Postma was betrokken bij de ontwikkeling van de populatiescan en vertelt: “Algemene populatiescans zijn veel te lang (waardoor je deze maar één keer per jaar afneemt) en/of niet specifiek genoeg. Omdat de populatie binnen veel nieuwkomersscholen sterk fluctueert is het heel belangrijk dat je een paar keer per jaar bewust de populatie in kaart brengt. Daarom hebben wij de populatiescan ontwikkeld.” 

Voordelen van de populatiescan 

In de praktijk wordt de populatiescan al regelmatig gebruikt. Renée Veltenaar (regiocoördinator voor LOWAN in Zuid-Holland en Zeeland en schooldirecteur op nieuwkomersschool De Wereldschool) voert de scan een aantal keer per jaar uit. “Met de populatiescan krijg ik inzicht in de diversiteit van onze leerlingendoelgroep. Dit is nodig om keuzes te maken voor taalondersteuning, oudercommunicatie en om de onderwijsbehoeften van specifieke groepen beter te begrijpen.” 

Ze vervolgt: “We gebruiken het om voor de leerlingen realistische doelen te stellen met een passende hoge verwachting. Bovendien kun je pas gedegen burgerschapsonderwijs vormgeven wanneer je de doelgroep goed in beeld hebt. Ook voor de communicatie met leerlingen én hun gezinnen is inzicht nodig.” Daarnaast kan de informatie uit de scan ook in gesprekken met samenwerkingspartners worden gebruikt. “Wanneer er punten uit de evaluatie komen die belangrijk zijn voor de schoolbesturen en gemeenten waarmee ik samenwerk, dan neem ik deze natuurlijk mee in de overleggen.” 

Ook Sandra van der Tempel (directeur van school voor asielzoekerskinderen De Wissel en regionale voorziening De Schakelvoorziening) maakt ieder jaar gebruik van de populatiescan. “Meer dan bij reguliere scholen wisselt de populatie binnen nieuwkomersscholen enorm. Niet alleen qua aantal, maar bijvoorbeeld ook qua tijd in Nederland en land van herkomst. Op basis van de scan is het mooi om steeds te kijken of ons aanbod passend is.” 

Scan meerdere keren per jaar

Op De Wereldschool werd de scan deze keer aan het begin van het schooljaar, halverwege het schooljaar én in oktober ingevuld. Renée legt uit waarom: “Wij hadden ineens veel instroom van vluchtelingkinderen. Uit de scan kwam toen naar voren dat wij de balans tussen de Nederlandse taal en de thuistaal van de kinderen in de gaten moesten houden, het aanbod van burgerschapsonderwijs met elkaar moesten bekijken en ons taalmaatjesbeleid moesten herzien en uitbreiden.” 

Het is bij het uitvoeren van de scan dus heel belangrijk om in de gaten te houden of de populatie tussentijds verandert. “Dat zijn de waardevolle momenten om weer even beredeneerd naar de doelgroep te kijken,” zegt Renée. Ook Sandra onderschrijft dit: “Bij grote veranderingen kan het handig zijn om het vaker te doen. Op dit moment koppelen wij het aan het moment van het bespreken van de tussenopbrengsten. Wat zien we qua populatie in combinatie met de opbrengsten?” 

Ook vanuit LOWAN wordt aangeraden om meerdere keren per jaar gebruik te maken van de populatiescan. Marieke zegt: “Stel dat je drie of vier keer per jaar een toetsmoment hebt, dan zou het prachtig zijn dat je naast je analyse van deze toetsen ook een populatiescan hebt. Dit kan verklarend werken.” 

Voorbeeld uit de praktijk

In de praktijk ziet ze regelmatig voorbeelden waaruit het nut van de populatiescan blijkt. “Een school in het noorden van het land had vanaf eind december een grote toestroom van leerlingen die ouder dan tien waren en nog nooit naar school waren geweest. In januari waren er signalen in de school dat methodes niet passend waren. Leerkrachten gingen op zoek naar nieuwe materialen voor beginnende geletterdheid en gecijferdheid. Het was druk bij het kopieerapparaat en er was een vraag om extra ontwikkelingsmaterialen.” 

“Toen directie/kc in maart een populatiescan invulde, vielen alle kwartjes. Soms ga je zo op in de ‘hectiek van de dag’ dat je even de grote lijn mist. Door de populatiescan kun je eerder anticiperen op de vraag van een nieuwe doelgroep.” 

De toekomst van de populatiescan

De populatiescan is nog in ontwikkeling. Renée: “Ik zou het waardevol vinden als er een integraal systeem wordt ontwikkeld. Een systeem waarin je niet alleen de ontwikkeling van leerlingen kunt vastleggen, maar ook andere kwaliteitsaspecten kunt monitoren, zoals veiligheidsmetingen, het automatisch genereren van een populatiescan en het verwerken van de LOWAN-zelfscan.”  

“Het is belangrijk om steeds te blijven kijken naar wat je ermee kunt,” voegt Sandra toe. “Het is geen invuldocument ‘omdat het moet’, maar omdat het iets bijdraagt aan goed (of nog beter) onderwijs.”  

Meer weten?

Juist in het dynamische nieuwkomersonderwijs kan een helder overzicht van de populatie het verschil maken. Door regelmatig stil te staan bij wie je leerlingen zijn en wat zij nodig hebben, ontstaat ruimte om bewuster keuzes te maken in het onderwijsaanbod.

Naar populatiescan

Vragen over de populatiescan? Neem dan contact op met onze helpdesk.