Wat willen onderwijsprofessionals weten om nieuwkomers te ondersteunen?

Welke ondersteuningsbehoeften hebben onderwijsprofessionals met betrekking tot het onderwijs aan nieuwkomers? Met een uitgezette vragenlijst peilden we dit in het afgelopen najaar 2025. 565 onderwijsprofessionals vulden de vragenlijst in.  De resultaten geven een helder beeld van waar scholen tegenaan lopen én welke sterke basis er al aanwezig is. In dit artikel lees je hier meer over.

Aanleiding voor deze peiling

Nieuwkomers zijn leerlingen voor wie Nederland en de Nederlandse taal nieuw zijn. Een nieuwe taal leren duurt gemiddeld vijf jaar. Gedurende deze periode heeft de leerling (intensieve) ondersteuning nodig.  De afgelopen jaren heeft LOWAN-PO de dienstverlening stap voor stap verbreed, zodat scholen nu niet alleen in het eerste jaar, maar in de eerste vijf jaar kunnen rekenen op advies en ondersteuning. De komende jaren gaan we hier mee verder.

Desondanks ontvangen we regelmatig berichten dat reguliere scholen met één of enkele nieuwkomers handelingsverlegen zijn. Daarnaast maken reguliere scholen minder gebruik van de LOWAN-PO-diensten. Dit weten we na onderzoek uitgevoerd door SEO (Sociaal Economisch Onderzoek, 2024). We vroegen ons daarom af welke ondersteuningsbehoeften onderwijsprofessionals werkzaam op reguliere scholen vooral hebben.

De onderzoeksvraag

Doel van deze behoeftepeiling was het in kaart brengen van wat onderwijsprofessionals nodig hebben om nieuwkomersleerlingen effectief te ondersteunen. Daarom stond de volgende vraag centraal:

Welke ondersteuningsbehoeften hebben onderwijsprofessionals in het regulier basisonderwijs bij het werken met nieuwkomers en wat hebben zij daarvoor nodig van LOWAN-PO?

Dank aan de 565 respondenten

Met een anonieme online vragenlijst (bestaande uit open en gesloten vragen), uitgezet via LOWAN-PO-kanalen in september–oktober 2025, is de onderzoeksvraag onderzocht.

565 professionals uit regulier basisonderwijs namen deel. Vooral intern begeleiders en leerkrachten, maar ook schoolleiders, ondersteuners en enkele specialisten hebben deelgenomen aan dit kortlopende onderzoek. De scholen hebben uiteenlopende aantallen nieuwkomers, waardoor de bevindingen breed toepasbaar zijn.

Knelpunten en positieve signalen

Uit de open en gesloten vragen hebben we 10 knelpunten en 6 positieve signalen kunnen destilleren. Soms lijken de knelpunten en positieve signalen best een beetje op elkaar of vullen ze elkaar aan.

Bijvoorbeeld: Er is een sterke basis voor regionale kennisdeling. 62,3% van de respondenten weet bij wie ze in de regio terecht kunnen met vragen over nieuwkomers. 37,7% weet dit nog niet. Er is op dit punt dus ook nog winst te behalen.

Daarnaast lezen we terug dat de behoefte aan praktische hulpmiddelen (tools, handreikingen, etc.) groot is. In antwoorden op de open vragen is dit meer dan 60 keer genoemd.

10 knelpunten

• Professionals weten onvoldoende hoe zij toetsen passend kunnen afnemen en interpreteren voor de nieuwkomersdoelgroep.
• Veel professionals voelen zich onvoldoende competent om te komen tot een kansrijk schooladvies voor nieuwkomersleerlingen.
• Veel onderwijsprofessionals vinden dat ze te weinig kennis hebben over traumasensitief en intercultureel werken.
• Thuistalen worden onvoldoende benut en schoolafspraken ontbreken.
• Niet alle onderwijsprofessionals weten bij wie ze in de regio terecht kunnen met hun vragen.
• Respondenten geven aan dat het investeren in onderwijs aan nieuwkomers vraagt om extra handen en tijd.
• Onderwijsprofessionals missen praktische tools.
• Beleid en basisafspraken ontbreken.
• Samenwerking met zorg heeft mogelijk aandacht nodig.
• Waar geen scholing plaatsvindt, wordt belangrijke kennis gemist door onderwijsprofessionals.

6 Positieve signalen

• Scholing die wél gevolgd is, bevat alle door LOWAN-PO geselecteerde cruciale onderdelen.
• Er is een sterke basis voor regionale kennisdeling.
• Professionaliseringsmogelijkheden bij 46% van de schoolbesturen voldoende.
• Veel leerkrachten werken doelgericht en maken gebruik van visuele ondersteuning tijdens instructies.
• Veel onderwijsprofessionals hebben regelmatig tot goed contact met meertalige ouders.
• Hoewel er nog winst te behalen is, is er in veel gevallen een warme overdracht.

Conclusie & vervolg

De uitkomst van deze behoeftepeiling laat zien waar teams tegenaan lopen én waar een stevige basis ligt. LOWAN-PO richt zich de komende jaren in elk geval op het ontwikkelen van passende adviezen en handvatten die aansluiten bij de praktijk, met focus op passend toetsen & kansrijk adviseren, meertaligheid, ontwikkeling en borging van (regionaal) beleid. Daarbij zien we een duidelijke, expliciete vraag naar praktische en gemakkelijk inzetbare producten en handreikingen.