Nieuws
Alle nieuwsitems voor primair onderwijs
Kinderen blijven veerkrachtig in een onrustige wereld: hoe TeamUp hierbij helpt
De wereld staat onder grote spanning. Oorlogen, vluchtelingenstromen en onzekerheid raken ook de klas. Steeds meer onderwijsprofessionals krijgen te maken met kinderen die ingrijpende ervaringen hebben meegemaakt. Hoe ga je daar als leraar mee om?
Volgens Tsila de Lang, werkzaam bij Save the Children als regiocoördinator en trainer van TeamUp in Noord-Nederland, en Ernst Suur, directeur van War Child en mede-initiatiefnemer van TeamUp, begint het met iets verrassend eenvoudigs: structuur, aandacht en vertrouwen in de veerkracht van kinderen.
Wat is TeamUp?
In 2015 werd TeamUp opgezet door War Child Nederland, Save the Children Nederland en UNICEF Nederland als ondersteuning voor kinderen die gevlucht zijn. “We zagen dat er weinig aandacht was voor de psychische, emotionele en sociale elementen waar deze kinderen mee te maken krijgen,” vertelt Ernst, “terwijl het juist ontzettend belangrijk is om op dit gebied steun te bieden.”
Waar het initiatief in 2015 begon met vijf kinderen, worden er inmiddels wereldwijd bijna een miljoen kinderen mee geholpen. TeamUp gebruikt een wetenschappelijk bewezen methode en begon als psychosociale interventie in AZC’s en noodopvanglocaties, maar wordt sinds 2017 ook op scholen ingezet. Inmiddels vinden er op ruim vijfenzestig scholen en meer dan vijftig opvanglocaties wekelijks TeamUp-sessies plaats, waarbij kinderen door middel van sport, spel en beweging werken aan sociaal-emotionele vaardigheden.
“Dit doen we aan de hand van verschillende thema’s, zoals pesten, assertiviteit en vriendschap,” vertelt Tsila. “Met TeamUp bieden we structuur in onrustige tijden. De sessies vinden altijd op dezelfde dag en tijd plaats. Op het moment dat alles om hen heen verandert en alles onzeker is, biedt TeamUp de kinderen vastigheid en stabiliteit.”
Kinderen zijn veerkrachtig
Dit is hartstikke belangrijk voor kinderen die gevlucht zijn. “Veel kinderen hebben langere tijd in stressvolle situaties geleefd en staan daardoor in de overlevingsstand. Dit maakt dat zij gevoeliger kunnen zijn voor prikkels,” zegt Tsila.
Ieder kind toont de impact van oorlog op een andere manier. Als leraar in het nieuwkomersonderwijs kan het soms lastig zijn om hiermee om te gaan. “Kinderen uiten stress op verschillende manieren,” legt Tsila uit. “Bij het ene kind is dat boosheid, een ander trekt zich terug. De kunst is om niet alleen te reageren op wat je ziet, maar vooral te kijken naar wat erachter zit. Wat is de behoefte van de leerling en hoe kan ik daarop inspelen?”
Volgens Ernst is het daarnaast heel belangrijk om niet uit het oog te verliezen dat de kinderen ontzettend veerkrachtig zijn. “Een kind kan in een minuut gaan van ‘ik mis mijn huis’ naar ‘zullen we gaan voetballen?’. Dat is de veerkracht van kinderen. Daar zouden we veel meer op moeten focussen.”
TeamUp is preventief: trauma voorkomen
Het is volgens Tsila en Ernst een misvatting dat álle gevluchte kinderen getraumatiseerd zijn. Alle kinderen met wie TeamUp werkt hebben heftige dingen meegemaakt en hebben handvatten nodig om hiermee om te gaan, maar juist door vertrouwen te hebben in de kinderen en tijdig ondersteuning te bieden, kun je voorkomen dat deze ervaringen uitgroeien tot een blijvend trauma.
“Hoewel veel kinderen traumatische ervaringen hebben, betekent dat niet dat ze ook allemaal daadwerkelijk een trauma hebben,” zegt Ernst. “Dat is een diagnose. En als dat zo zou zijn, dan zouden War Child en TeamUp niet bestaan. We zijn er juist om trauma te voorkomen. TeamUp richt zich op het creëren van een veilig gevoel. We leren kinderen om samen te werken, emoties te uiten en het geloof in jezelf terug te krijgen. Dit alles om te voorkomen dat de gevoelens naar binnen slaan en vast komen te zitten. We werken daarmee echt preventief.”
Wanneer er naast TeamUp meer hulp nodig is, kunnen kinderen gebruikmaken van EASE, een programma dat vorig jaar door War Child is ontwikkeld en geschikt is voor die kinderen die net iets extra ondersteuning kunnen gebruiken om hun veerkracht weer op te bouwen. Save the Children zet zich als uitvoerder van TeamUp in Nederland ook in voor het verspreiden van traumasensitief onderwijs binnen het Nederlandse (nieuwkomers)onderwijs.
Tips voor leraren
Wat kun je als leraar in het nieuwkomersonderwijs doen? Tsila: “Leraren zien de kinderen elke dag, dus zij kunnen echt een veilige plek creëren. Zorg voor een voorspelbare, traumasensitieve omgeving, zodat kinderen weer tot leren en ontwikkelen kunnen komen. Want als een leerling zich niet veilig voelt, komt het niet tot leren.”
Ernst vult aan: “Leerkrachten doen al ontzettend veel goed. Met wat extra tijd en de juiste vaardigheden kunnen zij juist een enorm verschil maken voor kinderen die gevlucht zijn, ook als het soms niet perfect gaat. Als ik één dag minister van onderwijs zou mogen zijn, zou ik er dan ook voor zorgen dat op elke pabo-opleiding het vak Kinderen met een vluchtelingenachtergrond wordt gegeven. Vooral om leraren zelfverzekerd te maken dat ze dit kunnen. Traumasensitief werken steunt op common sense. Verdiep je daarin en dan kun je dat gewoon.”
Samen het verschil maken
In een wereld die soms onvoorspelbaar en onrustig is, blijft de klas een plek waar verschil gemaakt kan worden. “Als leraar ben je eigenlijk een klein beetje hulpverlener,” zegt Ernst. “Dat kan zwaar zijn, maar focus vooral op wat je wél kunt doen. Kijk naar dat ene kind in je klas waar jij echt impact op kunt maken. Met relatief weinig inspanning kun je veel voor kinderen betekenen, juist omdat ze zo veerkrachtig zijn. En als je merkt dat kinderen toch meer hulp nodig hebben, zorg dan dat je weet hoe je dit met ouders bespreekt en waar je terecht kunt voor meer hulp.”
Tsila: “Als leraar kun je er elke dag voor een kind zijn. Je kunt zorgen dat het kind zich gezien voelt en dat je samen kunt lachen. Dat lijken hele kleine dingen, maar die kunnen op langere termijn echt een verschil maken.” Samen met de grote veerkracht van kinderen zorgt dit ervoor dat onderwijs een plek wordt om te herstellen én te leren.
Interesse in TeamUp?
Wil je meer weten over TeamUp of heb je interesse om met TeamUp aan de slag te gaan bij jou op school? TeamUp kan langskomen voor een vrijblijvende ervaringssessie. Kijk hier verder voor meer informatie of mail naar teamupschool@savethechildren.nl