Samen werken aan een sterke positie voor nieuwkomersonderwijs
Welke competenties hebben leerkrachten, intern begeleiders en schoolleiders nodig in het onderwijs aan nieuwkomers?
Beroepsprofiel
Samen werken aan een sterke positie voor nieuwkomersonderwijs
Waarom een beroepsstandaard?
Het onderwijs aan nieuwkomers vraagt om specifieke kennis, vaardigheden en een duidelijke professionele identiteit. Een beroepsstandaard maakt deze rol zichtbaar en herkenbaar. Het geeft richting aan wat van een specialist verwacht mag worden en biedt houvast voor scholen, besturen en professionals zelf. Daarnaast zorgt een beroepsstandaard voor meer eenheid binnen de opleidingen. Door taken, competenties en verantwoordelijkheden helder te beschrijven, kunnen opleidingen hun programma’s beter afstemmen op de praktijk. Zo versterken we de positie van dit vakgebied binnen het onderwijs en bouwen we samen aan kwaliteit, erkenning en verdere professionalisering.
Nieuwe beroepsstandaard in ontwikkeling
LOWAN, Hogeschool Utrecht, Marnix College en LBBO hebben het initiatief genomen om een beroepsstandaard voor het onderwijs aan nieuwkomers te ontwikkelen. De basis hiervoor ligt in onderzoek uit 2015 naar de benodigde competenties van leraren in dit vakgebied waar je hieronder meer over kan lezen.
Tijdens de landelijke LOWAN-studiedag in maart 2025 vroegen we 3.000 deelnemers naar hun ideeën over taken, werkzaamheden en competenties op vakinhoudelijk, vakdidactisch en pedagogisch gebied, én over persoonlijke en teamontwikkeling. Dit leverde 187 waardevolle reacties op. Op basis daarvan maakte de initiatiefgroep een plan en nodigde de volledige LOWAN-achterban uit om mee te denken. Er ontstonden een schrijfgroep, een groep tegenlezers en een klankbordgroep waarin alle regio’s vertegenwoordigd zijn. Onder leiding van LOWAN vonden vanaf de herfst van 2025 de schrijfgroepbijeenkomsten plaats.
Op dit moment is de beroepsstandaard in ontwikkeling. De verwachting is dat deze eind 2026 gereed zal zijn.
In april 2012 heeft IVA (Eindhoven School of Education) in opdracht van LOWAN-PO onderzocht welke competenties leerkrachten, intern begeleiders en schoolleiders nodig hebben in het eerste opvang onderwijs. De conclusie is dat een speciaal competentieprofiel niet nodig is, maar dat er wel een groter beroep wordt gedaan op specifieke vaardigheden. Hieronder zetten we de vaardigheden uiteen.
De teamleden in het nieuwkomersonderwijs hebben een regulier diploma. Meestal een PABO-diploma, voor onderwijsassistenten een MBO-diploma.
Vijfeiken (2012) ” Zij hebben echter wel te maken met andere omstandigheden waarin ze werken (bijv. snel wisselende leerlingen) en worden geconfronteerd met doorgaans andere problematieken dan in de meeste basisscholen” (p.7).
Onderzoek naar competenties in het nieuwkomersonderwijsInterpersoonlijke competentie
Er wordt een groter beroep gedaan op deze competentie, denk hierbij aan:
- Non-verbale communicatie inzetten
- Flexibel om kunnen gaan met culturen en gewoonten
- Kennis hebben van andere culturen
Pedagogische competentie
Er wordt een groter beroep gedaan op deze competentie, denk hierbij aan:
- Met weinig voorinformatie een beeld vormen van de beginsituatie
- Om kunnen gaan met leerlingen met traumatische ervaringen
- Om kunnen gaan met het gevoel ’tekort’ te schieten in pedagogische steun
Vakinhoudelijke & didactische competentie
Er wordt een groter beroep gedaan op deze competentie, denk hierbij aan:
- Kennis en vaardigheden betreffende NT2
- Actief taalgebruik leerlingen stimuleren
- Denken in leerlijnen en daarnaar handelen
Organisatorische competentie
Er wordt een groter beroep gedaan op deze competentie, denk hierbij aan:
- Flexibel om kunnen gaan met planning en groepsindeling
- Toetsen en observatie-instrumenten selecteren, inzetten en interpreteren om doelen te evalueren en de vaardigheid van de individuele leerling te bepalen
Aanvullend voor Intern Begeleider
De IB’er moet vaak innovatief, creatief zijn om de nodige zorg te regelen binnen een korte tijd. Zij heeft maar korte tijd ter beschikking om in te schatten wat de geschikte school is waar een leerling naar kan doorstromen. Verder zijn affiniteit en flexibiliteit houdingsaspecten waar veel nadruk op ligt. Een IB’er vult aan ‘voortdurend planning aanpassen op basis van in- en uitstroom‘.
Aanvullend voor schoolleider
Schoolleiders moeten goed kunnen anticiperen op steeds veranderd overheidsbeleid en veranderende omgevingsfactoren. Tevens is het nodig dat zij hun stem laten horen aan overheid, maatschappelijke instellingen, gemeenten en andere organisaties om zich hard te maken voor het onderwijs aan nieuwkomers. Daarnaast hebben zij dezelfde extra vaardigheden nodig zoals leerkrachten en IB’ers.